دانشگاه پیام نور دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی 2322-1992 13 2 2025 08 23 Methodology of the philosophical-interpretive approach of transcendental wisdom on the issue of "God's knowledge روش‌شناسی رویکرد فلسفی – تفسیری حکمت متعالیه در مسئله «علم خداوند» 81 92 12091 10.30473/pms.2025.72694.2113 FA پدرام سرکانی دانشجوی دکتری، مدرسی مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم. محسن حبیبی گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی Journal Article 2024 11 18 Undoubtedly, the issue of the “identity of God’s knowledge” has been widely studied from the perspective of transcendental wisdom. However, the methodology of Sadr al-Mutalahin in proving and explaining it has been less scrutinized. In this article, we intend to evaluate Mulla Sadra’s philosophical-interpretive approach to the issue of “God’s knowledge.” This research was conducted using an analytical-descriptive method. The question at hand is how this thinker, by utilizing a religious text, has philosophically proven and explained “the identity of God’s knowledge.” Since the impact of the methodology of prominent thinkers of any science has a direct impact on the development of that science, research in this regard is essential. It seems that the prerequisite for analyzing how Sadr al-Mutalahin utilized a religious text in this philosophical issue is a precise understanding of his definition and explanation of God’s knowledge. According to this approach, the identity of God's knowledge is "non-absence from His own essence and things," and the religious text describes God's knowledge on the basis of non-absence from God's essence in things. The author believes that Mulla Sadra has used a philosophical "general method" in this analysis. A reflection on the articles written indicates that numerous studies have been conducted in order to explain Mulla Sadra's philosophical view on the issue of God's knowledge or to adapt his theory to the religious text, but less attention has been paid to the methodology of this thinker. This article proves that his method on the issue of God's knowledge is a general philosophical method, in the sense that he can discover reality by referring to religious texts, but this discovery is not done independently and he did not follow this path alone; rather, his understanding of reality is subject to the religious text. بی‌تردید مسئله «هویت علم خداوند» از منظر حکمت متعالیه بسیار مورد پژوهش قرار گرفته است. اما روش‌شناسی صدرالمتألهین در اثبات و تبیین آن، کمتر مورد توجه واقع شده است. در این مقاله درصددیم تا به ارزیابی رویکرد فلسفی – تفسیری ملاصدرا در مسئله «علم خداوند» بپردازیم. این پژوهش با استفاده از روش تحلیلی _ توصیفی انجام شده است. پرسش پیش‌رو این است که چگونه این اندیشمند با بهره گیری از متن دینی، به اثبات و تبیین فلسفی «هویت علم خداوند پرداخته است؟ از آنجا که تاثیر روش‌شناسی اندیشمندان شاخص هر علم، تاثیر مستقیم بر امتداد آن علم دارد، پژوهش در این رابطه ضروری می‌نماید. به نظر می‌رسد، پیش نیاز تحلیل چگونگی بهره‌گیری صدرالمتألهین از متن دینی، در این مسئله فلسفی، شناخت دقیق از تعریف و تبیین او از علم خداوند است. نظر به این رویکرد، هویت علم خداوند، «عدم غیبت از ذات خود و اشیاء» می‌باشد و متن دینی، علم خداوند را بر محور عدم غیبت ذات خداوند از اشیاء توصیف می‌نماید. نویسنده معتقد است که ملاصدرا در این تحلیل از «روش عام» فلسفی بهره برده است. تأمل در مقالات نگاشته شده، حکایت از آن دارد که در راستای تبیین نگاه فلسفی ملاصدرا در مسئله علم خداوند یا تطبیق نظریه او با متن دینی، پژوهش‌های متعددی انجام شده است اما کمتر به روش‌شناسی این اندیشمند توجه گردیده است. در این مقاله ثابت شده که روش او در مسئله علم خداوند، روش عام فلسفی است به این معنا که او از طریق مراجعه به متون دینی می‌تواند واقعیت را کشف کند، اما این کشف به‌طور مستقل انجام نمی‌شود و او این مسیر را به تنهایی طی نکرده است؛ بلکه فهم او از واقعیت تابع متن دینی می‌باشد. https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_12091_2cabee100e6926de0274e1c20b9a501a.pdf