دانشگاه پیام نور دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی 2322-1992 14 2 2026 09 23 A Philosophical Redefinition of "Humility" Based on the Principles of Transcendent Philosophy (Ḥikmat-I Muta‘Āliya) بازتعریف فلسفی «تواضع» براساس مبانی حکمت صدرایی 151 164 13316 10.30473/pms.2026.78052.2203 FA حسین احمدی گروه فلسفه اخلاق مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی قم، ایران Journal Article 2026 05 24 Humility is one of the most widely used ethical concepts, regarding which thinkers have presented various accounts of its essence. Given the benefits of humility for all members of society, especially the ruler, it is necessary to determine the correct domain of humility so that it is not confused with similar concepts such as reprehensible abasement (dhillah). This research categorizes the definitions of humility and aims to examine its essence and domain from the perspective of Transcendent Philosophy (Ḥikmat-i Ṣadrāʾī). Although Mullā Ṣadrā does not explicitly address humility, one can infer its essence based on his philosophical thought and the views of thinkers who have founded their philosophy upon Transcendent Philosophy. The chosen definition in this research is consistent with fundamental principles such as the principality of existence (aṣālat al-wujūd), the gradedness of existence (tashkīk al-wujūd), substantial motion (al-ḥarakat al-jawhariyyah), and the rule of the simple truth (qāʿidat basīṭ al-ḥaqīqah), according to which true superiority is traced back to the intensity and richness of existence, and the existential course of human being is directed towards Absolute Perfection. The results of this research, which is conducted using a descriptive-analytical method, indicate that in order to achieve a proper semantics, a connection must be established between the specific characteristic of the concept and the goal of ethics. From the perspective of Muslim thinkers, the goal of ethics is proximity (qurb) to Absolute Perfection. Humility is then defined as modesty before the higher authority of God. Accordingly, acts of modesty that are not related to God are not considered humility. Therefore, modesty shown before those of lower status without regard to the Absolute Higher Authority is a form of reprehensible subservience (tadhallul). However, ultimate abasement before God is regarded as a form of good humility. تواضع یکی از مفاهیم پرکاربرد اخلاقی است که اندیشمندان درباره چیستی آن بیان‌های گوناگونی ارائه داده‌اند. با توجه به منافع تواضع برای همه افراد، به‌ویژه حاکم جامعه، تعیین قلمروی صحیح تواضع ضروری است تا با مفاهیم مشابه مانند ذلّتِ مذموم خلط نشود. این تحقیق به دسته‌بندی تعاریف تواضع از منظر اندیشمندان صدرایی پرداخته و قصد دارد بر اساس مبانی حکمت صدرایی، «تواضع» را به‌عنوان یکی از صفات نفسانی بازتعریف کند. اگرچه ملاصدرا تصریحی درباره تواضع ندارد اما می‌توان به پشتوانه اندیشه فلسفی وی و اندیشمندانی که حکمت خود را بر پایه حکمت صدرایی بنیان نهاده‌اند، چیستی تواضع را بر پایه حکمت صدرایی استنتاج کرد و به نتایج مفیدی رسید؛ تعریف برگزیده در این تحقیق، با اصول بنیادینی همچون اصالت وجود، تشکیک در وجود، حرکت جوهری و قاعده بسیط الحقیقه هماهنگ است که بر اساس آن، فراتری واقعی به شدت و غنای وجودی و سیر تکاملی انسان به سوی کمال مطلق بازگردانده می‌شود؛ نتایج این تحقیق، که بر اساس روش توصیفی-تحلیلی ارائه می‌شود، نشان می‌دهد که برای دستیابی به معناشناسی، میان ویژگی خاص مفهوم و هدف اخلاق باید ارتباطی برقرار کرد. هدف اخلاق از منظر اندیشمندان صدرایی، قرب به کمال مطلق است. تواضع نیز به فروتنی در مقابل فراتری تعریف می‌شود که تنها مصداق فراتر مطلق خداست؛ پس فروتنی‌های غیر مرتبط با خدا به عنوان تواضع محسوب نمی‌شوند و فروتنی در مقابل فروتران که بدون توجه به فراتر مطلق باشد، از نوع تذلل قبیح است؛ در صورتی که نهایت ذلت در مقابل خدا به عنوان نوعی تواضع خوب، تلقی می‌شود. https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_13316_ce94da7eafd96bc104789d083a9ecf0d.pdf