دانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522ebtedaصفحات اول مجله به زبان فارسی16934FAJournal Article20140818https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_934_51da5e73aef72e8148425607f7428c3a.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522Semantics of Scripture and the doctrine of “Reality and Tenuity” in Transcendent Philosophyمعناشناسی متون دینی با کاربست آموزه حقیقت و رقیقت در حکمت متعالیه721926FAمحمدرضاارشادینیادانشگاه حکیم سبزواری / عضو هیت علمیJournal Article20130818The doctrine of “reality and tenuity” is a demonstrative-mystical one which has been grasped by Mullā Sadrā through an interdisciplinary approach and speculation over key passages of scripture and has been used then for exegesis of all scriptures. Using this doctrine, he has been able to present an authorized understanding of the issues in philosophical theology and rational cosmology without falling into either mere transcendence or sheer similarity. According to this doctrine, there are at least two major stages of beings: Reality as Sovereignty and tenuity as descent from the former stage. This doctrine, which is analogous to gradation in manifestations, considers the reality to be descended in the stages of tenuity. Thus, according to this doctrine, there is a unity of reality in all stages of existence and individual Oneness of Being. Hence, the pure existence manifests itself in the world of Divine Names and then descends from world to world. So, there are some passages of scripture which could not be interpreted without taking this doctrine to be granted. These passages are those which include some beliefs such as Firstness and Lastness of God, the unity of His outwardness and inwardness, coexistence of God and creatures while being necessary, descent of beings from the hidden Divine realm, and the influence of Divine Names on existence of beings and the emanation of existence.آموزة حقیقت و رقیقت آموزهای برهانی ـ عرفانی است که صدرا آن را با مطالعات میانرشتهای و تعمق در برخی متون کلیدی دینی به دست آورده و سپس، با کاربردی وسیع در تجزیه و تحلیلهای مختلف فلسفی، آن را در تفسیر سایر متون دینی نیز استخدام کرده است تا با آن فهمی درست و به دور از تنزیه صِرف و تشبیه محض در الهیات فلسفی و جهانبینی عقلانی ارائه دهد. بر اساس این آموزه، حداقل دو طبقة کلی برای موجودات قابل تصویر است؛ «حقیقت» بهمنزلة خزاین و ملکوت و «رقیقت» بهمنزلة تنزل وجود از آن مراتب. این آموزة متناظر با تشکیک در مظاهر، «حقیقت» را «متنزّل» در مراتب رقیقه و رقایق میداند و سلسلة عریض و طویل هستی را دارای وحدت حقیقت میبیند، و از کثرت تباینی موجودات بهشدت فاصله میگیرد و به توحید شخصی وجود میگراید. بر این اساس هستی از حقیقت اصیل خود به عالم اسمای الهی تجلی میکند، و از آن پس سیر نزولی آغاز و با گذر از هر عالمی تنزلی دیگر روی میدهد، و یکی دیگر از رقایق بروز میکند. برخی متون غامض دینی دربارة موجودات، فقط با این آموزه قابل تفسیر مطلوب و به دور از تشبیه صِرف یا تنزیه و تعطیل محض است که در آنها از عینیت اولیت و آخریت حق تعالی، عینیت ظهور و بطون واجب، معیت خداوند با مخلوقات بدون تجافی از مقام شامخ وجوب، تنزل موجودات از گنجینة غیب الهی، و تأثیر اسمای الهی در کیان موجودات و فیضبخشی به هستی سخن به میان آمده است.https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_926_77d5720fe128d51a7eb88279f7f6801e.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522Suhrawardī and Mullā Sadrā on Presential Knowledgeعلم حضوری از دیدگاه سهروردی و ملاصدرا2333927FAزهرهسلحشور سفیدسنگیدانشگاه فردوسیسیدمرتضیحسینی شاهرودیدانشگاه فردوسیJournal Article20130315In Islamic philosophy, presential knowledge has been presented in the works of Suhrawardī. After him, Mullā Sadrā has developed the concept. Suhrawardī has defined knowledge as manifestation and light and Mullā Sadrā has used this definition. While opposed to Suhrawardī on the vision issue, Mullā Sadrā is influenced by him in some other issues such as the problem of acquiring imaginative perceptions. There are a number of disagreements between Suhrawardī and Mullā Sadrā including vision issue, materiality or abstractness the imagination, and attachment of soul to <em>intellectus agens</em> or its identification with it. Besides, there are many agreements between them as well. For instance, they agree on definition of knowledge. These agreements and disagreements have been emerged from principles used by each of them, including soul’s activeness or passiveness in comparison to the forms and non-essential definition of knowledge. For example, whether soul is active or passive in comparison to the forms will lead to different theories on vision issue. On the other hand, agreement on non-essential definition of knowledge will lead to agreement on definition of knowledge.در فلسفة اسلامی طرح مسئلة علم حضوری بهصراحت در آثار سهروردی یافت میشود و پس از او صدرالمتألهین آن را بسط داده است. سهروردی علم را به ظهور و نور تعریف کرده و ملاصدرا از این تعریف سود جسته است. هر چند ملاصدرا در مسئلة ابصار با سهروردی مخالفت میکند، اما در مواردی همچون حصول مدرکات خیالی از او متأثر است. از جمله موارد اختلاف این دو میتوان به مسئلة ابصار، مادی یا مجرددانستن قوة خیال، و اتصال یا اتحاد نفس با عقل فعال و از نقاط اشتراک میتوان به تعریف علم اشاره کرد. این نقاط افتراق و اشتراک برآمده از مبانی هر یک از این دو فیلسوف از جمله قابل یا فاعلدانستن نفس نسبت به صور و تعریف غیر ماهوی علم است؛ مثلاً مبنای اینکه نفس قابل یا فاعل صور است باعث تفاوت در نظریة ابصار و مبنای تعریف غیر ماهوی از علم باعث اشتراک در تعریف علم شده است.https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_927_a3d2b3bf2809613c1d96b54d4d486560.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522problem of evilتحلیل مسئلة شر ادراکی از منظر ملاصدرا3546928FAغلامحسینخدریهیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیJournal Article20131022One may have perceptions and experiences in the world which is not agreeable to his nature. On the other hand, it is undeniable for theologians that there exists a Wise, Omnipotent, and absolutely Just God. The contemporary formulations of the problem of evil are often based upon these inconsistent perceptions. These inconsistent perceptions may raise the question why such God have created such world.<br />Mullā Sadrā has two approaches (in the metaphysical realm as well as the perceptual one) to the issue. In the first approach, He focuses on the world <em>a priori</em> and analyses the issues metaphysically, that is he adopts the theory of negativity of evil to solve the problem. In the second approach, however, he accepts the existence of perceptual evil and, taking this intuition to be granted, tries to solve the problem. According to him, perceptual evils are actually evils <em>per essentia </em>and also doubled evils. Nevertheless, for solving the problem, one has to consider the cognitive faculties of perceiver rather than the createdness of the world.بخشی از آنچه در این دنیا به فهم و تجربة انسان درمیآید ملائم طبیعت وی نیست. از سویی، استدلال و باور به وجود خداوند حکیم، قادر و عادل مطلق برای متألهان از جمله امور انکارناشدنی است. مسئلة شر در دوران معاصر بیشتر حاصل صورتبندی گزارههایی است که خمیرمایۀ اصلی آنها برگرفته از همین دو جنبة فهم و تجربة انسانی است. منطقاً و به لحاظ تاریخی پیش از چنین صورتبندی نوعی ناسازگاری در این دو جنبه به نظر میآمده که متألهان و فلاسفه را به تأمل واداشته است، چراکه با نظر به عالم، خصوصاً درد و رنج (شر) در عالم و مخلوق خدای حکیم و قادر و عادل مطلق دانستن آن، به طور طبیعی و در بدو امر ناسازگاری دیده میشود و پرسشی مطرح میشود مبنی بر اینکه چگونه است که چنان خدایی چنین عالمی را خلق کرده است؟<br />ملاصدرا برای حل مسائل ناشی از این ناسازگاری به دو رویکرد (در دو ساحت مابعدالطبیعی و ادراکی) متوسل شده است. در رویکرد نخست، مبنای او نظر به عالم به نحو ماتقدم و تحلیل مسائل به طور مابعدالطبیعی است؛ یعنی همچون اسلاف خود به بحث از عدمیبودن شر و ... میپردازد، اما او در رویکرد دوم تجربه را مقدم میکند که نتیجة آن پذیرش وجود شر ادراکی (درد، رنج و ...) و حل مسئلة شر با این ابتداست. از نظر وی راهحل این است که شرور ادراکی را حقیقتاً شرور بالذات و علاوه بر آن شرور مضاعف بدانیم و با تأکید بر این معنا، به جای توجه به مخلوقبودن عالم، به دستگاه ادراکی مدرک توجه کنیم.https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_928_f4958b3a70e973953b2fd9687b34cae4.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522Hadith of the Hidden Treasure (Kanz-i-Makhfī) in the Mirror of Transcendent Philosophyحدیث کنز مخفی در آینة حکمت متعالیه4761929FAمهدیزمانیدانشگاه پیام نورJournal Article20130802Many of Muslim scholars have cited the following Sacred Hadith in their books: "I was a treasure that was not known, so I loved to be known. Hence I created the creatures and I made Myself known to them, and thus they came to know Me." Some have doubted the authenticity and the content of the hadith, but many have verified it and tried to draw out the implications of its content. With a descriptive-analytic attitude, this article shall study this <em>hadith</em> from the perspective of the founder of Transcendent Philosophy and some of his disciples. Mullā Sadrā regards God as purpose of Itself as well as that of other beings, adjusting the former to the divine name "the First" and the latter to "the Last". He interprets the hidden treasure as a reference to “the stage of Unity”. Besides, he mentions four methods in order to explain concealment and manifestation of God in this <em>hadith</em>. Also, this <em>hadith</em> can be considered as an exegesis of 51: 56 (I have not created jinn and mankind except to serve Me), based on which worship is wisdom and <em>anthropos teleios</em>, as the mirror of all divine attributes, is regarded as the final goal of all creation.در بسیاری از آثار اندیشمندان مسلمان به حدیث قدسی «کنت کنزاً مخفیاً فأحببت أن أعرف فخلقت الخلق لکی أعرف» اشاره شده است. برخی با دیدة تردید یا انکار به سند و محتوای حدیث نگریستهاند، اما بسیاری آن را درخور اعتنا دیده و نتایج بسیار از آن استنباط کردهاند. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی نحوة نگرش بنیانگذار حکمت متعالیه و برخی از پیروان آن به این حدیث میپردازد. ملاصدرا غایت و مطلوببودن خداوند را، برای ذات خویش و دیگر موجودات، به ترتیب با اسامی الهی «اول» و «آخر» تطبیق میکند. او کنز مخفی را اشاره به مرتبة احدیت صرف میداند و برای تبیین نحوة احتجاب و ظهور در حدیث کنز حق تعالی چهار وجه ذکر میکند. ملاصدرا برخلاف جمهور متکلمان ارادة خداوند را منبعث از علم او به نظام خیر میداند که تابع علم او به ذات خویش است و بر همین اساس، حب ذاتی و عشق ازلی خداوند را سرچشمة ارادة او برای آفرینش معرفی میکند. همچنین، این حدیث را میتوان بهمنزلة تفسیر آیة «و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون» (ذاریات: 56) در نظر گرفت که بر اساس آن، عبادت معرفت است و انسان کامل، که جلوهگاه بروز همة صفات الهی است، غایت قصوای همة آفرینش خواهد بود.https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_929_3f0d89d8b977c406072ac6fa099b608d.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522Conditionality of Unactualized Propositions and the Theory of Mental Beingبررسی تعارض شرطیانگاری گزارههای لابتّیه با نظریة وجود ذهنی6376930FAسید علیعلم الهدیلطفا سمت / سازمان را وارد کنیدJournal Article20130928In this essay, it will be proved that unactualized propositions, which have subjects that are impossible to exist, should be reduced to conditional propositions and their primary structures are not categorical. But on the other hand, if we want to accept “the theory of mental being”, these propositions must be considered as categorical propositions in order to be included by “the rule of subordination”. So, if we accept that unactualized propositions are categorical, the arguments for the “theory of mental being” will be denied. However, we can prove the theory by the notion of “direct knowledge”.این مقاله درصدد اثبات گزارههایی است که موضوع آنها امور ممتنعالوجود است (قضایای لابتّیه) که به گزارة شرطیه تحویل میشوند و ساختار آنها حملیه نیست. از همینرو، از شمول قاعدة فرعیه خارج میشوند و از سوی دیگر، چون مهمترین استدلال برای اثبات نظریة وجود ذهنی مترتّب بر حملیبودن این نوع قضایاست، پس استدلال اصلی اثبات این نظریه نیز، با شرطیانگاری گزارههای یادشده، مخدوش میشود، اما در مقابل میتوان نظریة وجود ذهنی را که از مهمترین دستاوردهای فلسفة اسلامی است با استفاده از علم حضوری اثبات کرد.https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_930_1ae8d6d0c073abc8c879077e90710608.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522The Analysis of Mullā Sadrā`s View about the Influence of Truth of Religious Beliefs on Salvation of Human Beingsتحلیل دیدگاه ملاصدرا در میزان تأثیر صدق باورهای دینی در نجات انسانها7790931FAوحیدهفخار نوغانیاستادیار/ دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20130916The salvation of the adherents of religions is one of the controversial issues in the philosophy of religion. Among Islamic scholars, Mullā Sadrā is of thinkers who explain salvation in the light of factors beyond the rightfulness and verity of religions. The significant point is that his view on this issue is entirely based on his own epistemological foundations about “revealed propositions truth-apt” and “the possibility of achieving the truth” of these propositions. In his views, although the revealed prepositions could be attributed as true or false, factors such as lack of access to fact and noumenon, indescribability of some degrees of reality in verbal propositions form, and also the dissimilarity between the speaker’s and the audience’s perception level in revealed propositions make it generally difficult to acquire these propositions. So, according to Mullā Sadrā’s opinion, salvation is possible in the light of other factors such as obedience to God and worshipping Him.مسئلة نجات و رستگاری پیروان ادیان از جمله مسائل بحثبرانگیز در حوزة فلسفة دین است. در میان اندیشمندان اسلامی، ملاصدرا از جمله متفکرانی است که نجات و رستگاری را در پرتو عواملی فراتر از حقانیت و صدق ادیان تبیین میکند. نکتة مهم و درخور توجه این است که دیدگاه وی در خصوص مسئلة نجات کاملاً مبتنی بر مبانی معرفتشناسی خاص وی در خصوص «صدقپذیری گزارههای وحیانی» و نیز «امکان دستیابی به صدق» این گزارههاست. از دیدگاه وی هر چند گزارههای وحیانی از قابلیت اتصاف به صدق و کذب برخوردارند، اما عواملی همچون دستنیافتن به واقعیت و نفسالامر، توصیفناپذیری برخی از مراتب واقعیت در قالب گزارههای زبانی و نیز همساننبودن مرتبة ادراکی گوینده و مخاطب در گزارههای وحیانی، امکان دستیابی به صدق این گزارهها را برای عموم انسانها با دشواری مواجه میکند. بر همین اساس نیز، به نظر ملاصدرا، نجات در پرتو عوامل دیگری چون عبودیت و بندگی امکانپذیر است.https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_931_4b1ac6651337e4a5d19a44b1cb13e058.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522Mullā Sadrā on the Impossibility of Knowing the Reality of Objectsنظریة عدم امکان شناخت حقیقت اشیاء از دیدگاه ملاصدرا91105932FAمرتضیجعفریاندانشگاه تهراناحدفرامرز قراملکیدانشگاه تهرانJournal Article20140102This research is aiming at analyzing Mullā Sadrā's view on the theory of impossibility of knowing the reality of objects. Sadra criticizes the theory of impossibility of knowing reality of simple objects as well as that of impossibility of knowing reality of all objects. Sadra believes that although we know natures of things, we do not know the reality of existence. This means that we know the reality of things and the lack of knowledge of their attributes and properties does not infer the lack of knowledge of their nature. But it seems to us, based on different interpretations of the relationship between nature and existence in Transcendent Philosophy, that it is impossible to know what the nature of objects is and at the same time remain unaware of the reality of their existence. Besides, the reduction of reality to nature in these theories is not the case. According to Mullā Sadrā, we can know reality of objects via presence not conceptual knowledge.مسئلة این پژوهش، تحلیل دیدگاه ملاصدرا در نقد نظریة عدم امکان شناخت حقایق اشیاء و نیز بررسی انتقادی نظریة ملاصدرا در امکان شناخت حقایق امور است. ملاصدرا دو نظریة امتناع شناخت حقایق بسایط و امتناع شناخت حقایق همة اشیاء را نقد و تحلیل میکند. بنا بر نظر ملاصدرا، ماهیت را میشناسیم در عین آنکه وجود را نمیشناسیم. این بدین معنی است که ما حقایق اشیاء را میشناسیم و عدم معرفت به همة لوازم اشیاء به سبب عدم علم به وجود آنهاست، نه عدم علم به ماهیت آنها؛ عدم آگاهی ما به همة لوازم و آثار اشیاء معلول عدم علم به حقیقت وجود شیء است، اما بر اساس تعابیر مختلفِ رابطة ماهیت و وجود در حکمت متعالیه، امکان ندارد کنه ماهیت چیزی را بشناسیم و از حقیقت وجود آن بیخبر بمانیم؛ علاوه بر اینکه تحویل مفهوم حقیقت به ماهیت، در نظریة عدم امکان شناخت حقیقت، نارواست. تبیین رابطة وجود و ماهیت نشان میدهد که نمیتوان بین علم به ماهیت یک شیء موجود خارجی و علم به وجود آن مرز عبورناپذیری قائل شدhttps://pms.journals.pnu.ac.ir/article_932_01f8c858ccdca23aa8734018769f4fc4.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522From case-finding of Analytic causality at islamic philosophy To Analysis of Causality at Sadraian philosophyعلیّت تحلیلی و کاربردهای آن در حکمت متعالیه107121933FAسید مصطفیموسوی اعظمدانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران.حسنابراهیمیهیئت علمی گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهرانعبدالرسولکشفیهیئت علمی گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهرانJournal Article20130729Philosophers usually believe that causality entails the existential diversity of the cause and the effect. However, for the cases in which there is not any existential diversity, they assert that causality is actualized as well. According to Mullā Sadrā, this kind of causality has to be known by rational analysis. So, the causality does not imply existential diversity. The theory of analytic causality entails development of the meaning of causality and we have to propose a definition of causality which is consistent with both analytic and existential diversity. According to principles of Transcendent Philosophy, there are two definitions of causality which is consistent with both analytic and existential diversity. While the former is “the dependence between two being”, the latter is “the dependence between two referents”. Since the diversity of “being” and “referent” does not essentially entail “existential diversity”, if two “beings” and two “referents” are actualized by two “existence”, the causality is objective and if not, it is analytic. Based on these definitions, causality does not entail existential diversity. Rather, it entails mere diversity, either existential or analytic. There are a number of applications for analytic causality including causality of essence for its implications, causality of contingency for need, the causality in conjunctive-categorical argument, causality of accident for accident, causality of substance for accident, causality of form (genus) for matter (difference), and causality of the matter and the form for the essence.در رویکرد مشهور، علیّت مستلزم کثرت وجودی، اعم از تباینی و تشکیکی، میان علّت و معلول است؛ با این حال، خودِ فلاسفه در مواضعی که کثرت وجودی برقرار نیست، علیّت را متحقّق دانستهاند. صدرا این قسم علیّت را به تحلیل عقلانی میداند و آگاهانه ملازمهای بین «علیّت» و «کثرت وجودی» نمییابد. تئوری علیّت تحلیلی مستلزم توسعة معنای علیّت است و میباید تعریفی ارائه کرد که انطباقپذیر بر هر یک از کثرات وجودی و تحلیلی باشد. بر اساس مبانی حکمت متعالیه، دو تعریف از علیّت بیان میشود که توأمان انطباقپذیر بر کثرت وجودی و تحلیلی است. نخست، رابطة توقّف میان دو موجود؛ دوم، رابطة توقّف میان دو مصداق. از آنجا که کثرت «موجود» و «مصداق» لزوماً «کثرت وجودی» را به دنبال ندارد، اگر دو «موجود» و دو «مصداق» در خارج به دو «وجود» تحقّق یابند، علیّت خارجی است و اگر به یک «وجود» موجودند، علیّت تحلیلی است. با پذیرش دو تعریف فوق علیّت مستلزم کثرت وجودی (خارجی) نیست، بلکه مستلزم مطلقِ کثرت است، اعم از آنکه کثرت وجودی باشد یا تحلیلی. میتوان کاربردهای فراوانی از علیّت تحلیلی به دست آورد که برخی قبل از حکمت متعالیه و برخی بعد از آن، رواج یافته است: علیّت ماهیّت برای لوازم خود، علیّت امکان برای احتیاج، علیّت در برهان اقترانی حملی، علیّت عرض برای عرض، علیّت جوهر برای عرض، علیّت صورت (فصل) برای ماده (جنس) و علیّت ماده و صورت برای ذات ماهیتhttps://pms.journals.pnu.ac.ir/article_933_730e887bcd7f7f7504570ab620013e6e.pdfدانشگاه پیام نوردوفصلنامه علمی حکمت صدرایی2322-19922220140522safehate akharصفحات آخر مجله به زبان انگلیسی122126935FAJournal Article20140819https://pms.journals.pnu.ac.ir/article_935_abfc49931d1acf802974ce00e502b36b.pdf