مقایسه نظریات ابن‌سینا و ملاصدرا درباره نفس و تطبیق آن با آزمایش راجر اسپری

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فلسفه دانشکده الهیات، دانشگاه پیام نور، تبریز، ایران گروه روانشناسی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه پیام نور، شبستر،

2 روه ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه پیام نور، میانه، ایران

3 گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، قائن، ایران گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام

چکیده

انسان و ویژگی‌های خاص وی در طول تاریخ نظر فلاسفه را به خود جلب کرده و خواهد کرد. فلاسفه اسلامی هم که ضمن سیراب شدن از منابع قدسی، از اصول فلسفی نیز سود جسته‌اند، از این مهم مستثناء نیستند. دو فیلسوف شهیر مسلمان یعنی ابن‌سینا به عنوان نماینده مکتب مشاء و ملاصدرا به عنوان بنیان‌گذار حکمت متعالیه در این باب آراء بدیعی دارند. به طور کلی در فلسفه اسلامی سبب صراحت منابع اسلامی، در خصوص خلود نفس مجرد بعد از جسد اختلاف نظر نیست. بیشتر تضارب آراء مربوط به کیفیات نفس در طول حیات آدمی است. یکی از دقیق‌ترین نظریات راجع‌به نفس نظر جسمانیت الحدوث و روحانیت البقاء صدرالمتألهین می‌باشد که به کمال گام‌به‌گام نفس قائل است. امروزه با پیشرفت دانش اطلاعاتی به دست آمده که موید نظر ایشان است. از جمله مسئله رشد تا آخرین لحظه زندگی در روانشناسی تحولی و آزمایش راجر اسپری که مبتنی بر روانشناسی فیزیولوژیک است. لیکن با تخصصی شدن دانش بشری شاهد پدیده‌ای هستیم که جامعه‌شناس مشهور امیل دورکیم آن را آنومی خواند، یعنی گسست رابطه ارگانیک بین شاخه‌های متعدد دانش، که چاره ای جز پژوهش میان رشته‌ای ندارد. حالتی که سبب شده پژوهش تجربی متفاوت و مفارق با روش فلسفی فرض شود. پژوهش پیش‌رو به روش میان رشته‌ای، با بهره‌گیری از اصول فلسفی و روانشناسی فیزیولوژیک سعی بر اثبات جسمانیت الحدوث و روحانیت البقاء ملاصدرا را دارد آن هم به روش معهود علوم تجربی یعنی تجربه آزمایشی که همان آزمایش راجر اسپری می‌باشد. نظر به برخی شباهت‌های آراء شیخ‌الرئیس با این اصل، پژوهش به نظریات ایشان هم معطوف است البته به روش تطبیقی و مقایسه ای.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Comparison of the Theories of Avicenna and Mulla Sadra on the Soul and Their Application to Roger Sperry's Experiment

نویسندگان [English]

  • Mehrdad Rahbar 1
  • Fatima karimi 2
  • Mohammed Hussain Modir 3
1 Department of Philosophy, Faculty of Theology, Payam Noor University, Tabriz, Iran Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Payam Noor University, Shabestar, Iran Department of Law, Faculty of Social
2 Department of Persian Literature and Foreign Languages, Faculty of Literature and Foreign Languages, Payam Noor University, Mianeh, Iran
3 Department of Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Payam Noor University, Qain, Iran Department of Law, Faculty of Social Sciences, Payam Noor University, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Human beings and their unique characteristics have always attracted the attention of philosophers throughout history and will continue to do so. Islamic philosophers, drawing from divine sources and philosophical principles, are no exception. Two renowned Muslim philosophers, Avicenna, representing the Peripatetic school, and Mulla Sadra, the founder of Transcendent Wisdom, have offered unique perspectives on this subject. In general, in Islamic philosophy, there is no disagreement about the immortality of the soul after the body, due to the clarity of Islamic sources. Most differences of opinion relate to the qualities of the soul during human life. One of the most precise theories about the soul is Mulla Sadra's theory of the corporeality of origination and the spirituality of subsistence, which posits the gradual perfection of the soul. With the advancement of knowledge today, some findings support his view, including the issue of growth until the last moment of life in developmental psychology and Roger Sperry's experiment based on physiological psychology. However, with the specialization of human knowledge, we witness a phenomenon the famous sociologist Emile Durkheim called anomie, meaning the breakdown of the organic relationship between various branches of knowledge, necessitating interdisciplinary research. This situation has led to the assumption that empirical research is different and separate from philosophical methods. The present research, employing an interdisciplinary approach, utilizes philosophical principles and physiological psychology to attempt to prove Mulla Sadra's theory of the corporeality of origination and the spirituality of subsistence through the usual empirical method, which is Roger Sperry's experiment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Soul
  • Cognition
  • Avicenna
  • Mulla Sadra
  • Physiological Psychology
عباسی، ح. (1397). فلسفه جاوید 1. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور. (به فارسی)
آدامسون، پی و بنویچ، اف (2018). روش تجربی فکری: استدلال انسان پرنده ابن سینا. انجمن فلسفی آمریکا 4 (2): 147-164.
علی پور، ع. (1390). مقدمه ای بر روانشناسی اعصاب. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور. (به فارسی)
الشیرازی، س. م. (1981). الحکمه المتعلیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ج 1. بیروت، دار احیاء التراث. (به زبان عربی)
الشیرازی، س م. (1378). رساله شواهد الربوبیه. تحقیق: حامد ناجی اصفهانی. تهران، انتشارات حکمت. (به زبان عربی)
الشیرازی، س م (1388). الحکمه المتعلیه فی الاسفار الاربعه، ج 1و2. مقدمه و حاشیه و تصحیح: اکبر رشاد و سید محمد خامنه ای. تهران، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا. (به زبان عربی)
آکادمی چشم پزشکی آمریکا (2011). بررسی و تفسیر زمینه های دیداری. نیویورک، مطبوعات دانشگاه آکسفورد.
امینیان، م (1395). اصول فلسفه اسلامی. قم، چاپخانه بوستان کتاب. (به فارسی)
اتکینسون، آر ال (2021). مقدمه هیلگارد بر روانشناسی. ترجمه: محمدتقی براهینی و دیگران. تهران، انتشارات رشد. (به فارسی)
ابن سینا (2004). رساله روح. مقدمه، حاشیه نویسی و تصحیح: موسی عمید. همدان، دانشگاه بوعلی سینا. ابن‌سینا. (۱۳۸۵). *متافیزیک نجات*. ترجمه و شرح: سید یحیی یثربی. قم، انتشارات بوستان کتاب.
ابن‌سینا. (۱۳۹۵). *بخش برگزیده‌ای از طبیعیات نفس*. تحقیق: آیت‌الله حسن حسن‌زاده آملی. قم، انتشارات بوستان کتاب.
ابن‌سینا. (۲۰۱۷). *رساله معرفت النفس الناطقه و احوالها*. یورک هاوس (آمریکا)، انتشارات هنداوی.
ابن‌سینا. (۱۳۹۶). *اشارات و تنبیهات*، جلد ۱. ترجمه و شرح: حسن ملک‌شاهی. تهران، انتشارات سروش.
Bhat, R. & Rockwood, K. (2007). Delirium as a disorder of consciousness. Neurol Neurosurg Psychiatry.78(11):1167-1170.
هیئت مؤلفان. (۱۳۹۷). *روان‌شناسی عمومی*. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
بانگه، م. و آردیلا، ر. (۱۴۰۰). *فلسفه روان‌شناسی*. ترجمه: محمدجواد زارعان و دیگران. تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (RIHU).
کش، آ. (۱۳۹۵). *روان‌شناسی به زبان ساده*. ترجمه: مهدی قراچه‌داغی. تهران، انتشارات آوند دانش.
کاپلستون، ف. ک. (۱۳۹۶). *تاریخ فلسفه*، جلد ۱. ترجمه: سید جلال‌الدین مجتبوی. تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
دارابی، ک.، حسینی شاهرودی، س. م. و جاورشکیان، ع. (۱۴۰۳). *فرآیند تکاملی آفرینش از دیدگاه ملاصدرا*. فصلنامه حکمت صدرایی، ۱۲(۱): ۳۰-۱۷.
فاخوری، ح.، ژور، ک. (۲۰۱۴). تاریخ فلسفه در جهان اسلام. ترجمه: عبدالحمید آیتی. تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
فرست، م. (۲۰۲۱). راهنمای تشخیص افتراقی. ترجمه: مهدی گنجی. تهران، انتشارات ساوالان.
فروغی، م. ع. (۲۰۱۶). سیر حکمت در اروپا. تهران، انتشارات نیلوفر.
گنجی، م. (۲۰۲۱). روان‌شناسی مرضی بر اساس DSM-5. تهران، انتشارات ساوالان.
گازانیگا، م. (۲۰۰۵). چهل و پنج سال پژوهش درباره مغز دوشقه (Split-brain) و تداوم قدرت آن. Nature Reviews Neuroscience. ۶(۸): ۶۵۹-۶۵۳.
ابراهیمی دینانی، غ. (۲۰۲۰). اصول کلی فلسفه در فلسفه اسلامی. تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جوادی آملی، ع. (۱۹۹۷). رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه، جلد ۲. قم، انتشارات اسراء.
جوانمرد، غ. (۲۰۲۲). روان‌شناسی فیزیولوژیک. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
جوانمرد، غ. (۲۰۲۲). روان‌شناسی مرضی (آسیب‌شناسی روانی). تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
کاکوجویباری، ا.، شریفی، ا. (۲۰۲۲). توان‌بخشی کودکان با نیازهای ویژه. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
کالات، ج. و. (۲۰۲۱). روان‌شناسی زیستی. ترجمه: یحیی سیدمحمدی. تهران، انتشارات روان. کرجی، ع. (۱۳۹۶). اصطلاحات فلسفی و تفاوت‌های آن‌ها. قم، انتشارات بوستان کتاب.
خوانساری، م. (۱۳۹۴). خلاصه منطق صوری. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
خوانساری، م. (۱۳۹۷). منطق صوری. تهران، انتشارات دیدار.
Le Gros Clark, W. E. (1942). The visual centers of the brain and their connections. Physiological Reviews, 22(3): 205-232.
مصباح یزدی، م. ت. (۱۳۶۶). آموزش فلسفه، جلد دوم. تهران، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.
مصباح یزدی، م. ت. (۱۳۷۷). شرح جلد هشتم اسفار اربعه، جلد دوم. تهران، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
موسایی افضلی، ع. (۱۳۹۱). الهیات ۱. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
مظفر، م. ر. (۱۳۹۴). منطق. ترجمه: مجید حمیدزاده و انشاءالله رحمتی. تهران، انتشارات حکمت.
عبودیت، ع. (۱۳۹۲). درآمدی بر فلسفه (برگرفته از آثار مرتضی مطهری). تهران، انتشارات سمت.