عقلانیت فلسفی و هویت سازی از منظر حکمت صدرایی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه معارف، دانشگاه تفرش،تفرش، 79611-39518 ایران،

چکیده

یافته‌های دانش روان‌شناسی هویت انسان را ساخت‌یافتة بینش‌ها و ارزش‌های او می‌داند. به‌رغم وجود رابطه هم‌کنشی بین ساحت‌های رفتاری، گرایشی و بینشی، شدت و قوت تأثیر حوزه بینشی بر دیگر ساحت‌های وجودی انسان به‌اندازه‌ای است که باورهای انسان، جوهره شخصیت او را تشکیل می‌دهند. این موضوع باقاعده «اتحاد عقل و عاقل و معقول» در حکمت صدرایی که نفس آدمی را متحد با مجموعه معلومات او می‌داند همخوانی کامل دارد. براین‌اساس حالت‌ها و ویژگی‌های ساحت معرفت در دیگر حوزه‌های وجودی انسان ساری و جاری است. ساماندهی معرفت، شکل‌گیری هویت و در نتیجه، بهداشت روانی و در مقابل، بحران معرفت، بحران هویت و در نتیجه بی‌معنایی زندگی را در پی دارد. از منظر فلسفه اسلامی، ساماندهی نظام معرفتی از طریق عقلانیت و پیروی از استدلال میسر می‌گردد. هرچند ملاصدرا علم یقینی را موهبتی و ویژه خواص می‌داند؛ ولی بر این باور است که مرتبه‌ای از عقلانیت که همان تبعیت از استدلال‌های متعارف عقلی است برای عموم انسان‌ها امکان‌پذیر است. عقلانیت فلسفی و نقش آن در هویت‌سازی، موضوع این نوشتار را تشکیل می‌دهد. فرضیه این پژوهش این است که صورت‌بندی درون‌مایه‌های معرفتی و از جمله جهان بینی دینی بر اساس عقلانیت فلسفی، نقش مؤثری در سامان‌دهی نظام معرفتی و در نتیجه آرامش روانی و معناداری زندگی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The philosophic rationality and identifying from view of transcendent philosophy

نویسنده [English]

  • Ali mohammad Jafarinejad
Assistant Professor, Department of Maaref, Tafresh University,Tafresh 39518-79611, Iran
چکیده [English]

According to the findings of psychology, human identity is founded on his cognitions and values, despite the interactive relationship between behavioral, attitudinal, and cognitive dimensions, the strength of cognitive domain's influence on other domains is such that human beliefs form the essence of their personality. The philosophical basis of this approach can be found in Sadrian philosophy in the principle of "union between the knower and the known and the act of knowing ", which considers human soul to be united with collection of his knowns. In this way, the states and characteristics of the cognitive domain flow in other dimentions. Consequently, the stability and tranquility of the cognitive domain will lead to formation of identity as well as psychological health and well-being. From view of Islamic philosophy, The organize of the cognitive system is through the rationality and following the reasoning. Where as Mulla Sadra considers certain knowledge to be a gift and exclusive to elects, he believes that a level of rationality, which is following conventional rational arguments, is possible for all human beings. The philosophical rationality and its role in identifying is the subject of this article. The hypothesis of this study is that the organizing of epistemic system, including religious worldview, based on philosophical rationality, can play an effective role in identifying and, as a result, mental health and meaningfulness of life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive sysem
  • identity
  • psychological domain
  • philosophical rationality
  • Sadrian wisdom
  • قرآن کریم

    ابن سینا، حسین ابن عبدا...(1375). الاشارات والتنبیهات، قم، نشرالبلاغه.

    ــــــــــــــــــــــ(1363). المبدأ و المعاد، تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، شعبه تهران.

    براون، کالین. (1392). فلسفه و ایمان مسیحی، ترجمه طا طه وس میکائیلیان ، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

    خراسانی، محمدکاظم. (آخوند خراسانی) .(1996) کفایه الاصول، قم: مؤسسه آل‌البیت.

    زمخشری، محمود بن عمر. (1407ق). الکشاف، بیروت: دارالکتب العربی.

    ساپولسکی، رابرت ام.( 1403) محتوم، ترجمه عباس سیدین، تهران: نشر نوین توسعه.

    سارتر، ژان پل. (1355) اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ترجمه مصطفی رحیمی، تهران: انتشارات مروارید.

    سیاح، احمد. (1370). فرهنگ بزرگ جامع نوین، تهران: انتشارات اسلام.

    سید مرتضی، علی  بن حسین. (1405ق). رسائل الشریف مرتضی، سیدمهدی رجایی، قم: دارالقرآن الکریم.

    شمس، منصور. (1382). آشنایی با معرفت شناسی ، قم: انجمن معارف اسلامی ایران.

    شولتز، دوآن. (1375). روانشناسی کمال، ترجمه گیتی خوشدل، تهران: نشر البرز.

    صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) ( 1387). اتحاد العاقل و المعقول، تصحیح و تحقیق و مقدمه دکتر بیوک علی زاده، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

    ـــــــــــــ (1366). تفسیر القرآن الکریم، قم: انتشارات بیدار.

    ـــــــــــــ(1419ق). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة( معروف به اسفار)، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

    ـــــــــــــ( 1340) رساله فی تحقیق کیفیه خلق الاعمال، اصفهان: مطبعه حبل المتین.

    ــــــــــــ. (1382). الشواهد الربوبیه، با مقدمه سیدجلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.

    ـــــــــــــ( بی تا). کتاب المشاعر، ترجمه عماد الدوله، اصفهان: انتشارات مهدوی.

    ــــــــــــ (1380). المبدأ و المعاد، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

    ـــــــــــ( 1364). المظاهر الالهیه، تهران: انتشارات امیر کبیر.

    ــــــــــ( 1358). الواردات القلبیه فی معرفه الربوبیه، تهران: انتشارات انجمن فلسفه ایران.

    طباطبایی، محمدحسین. (بی تا). نهایه الحکمه قم: مؤسسة النشر الاسلامی.

    ــــــــــ(1352).المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.

    ــــــــــ طباطبایی( 1404). بدایة الحکمة، قم: نشر دانش اسلامی.

    طبرسی، فضل بن حسن. (1408ق). مجمع البیان، بیروت: دارالمعرفه.

    عبودیت، عبدالرسول.( 1385). درآمدی به نظام حکمت صدرایی، قم: انتشارات صمت.

    علامه حلّی، حسین بن یوسف (1415ق). مناهج الیقین فی اصول الدین، تهران: دارالاسوه للطباعه و النشر.

    فخر رازی، محمد بن عمر (1363). مفاتیح الغیب، با مقدمه محمد خاجوی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

    فرانکل، ویکتور. (13966). انسان در جستجوی معنا، ترجمه نهضت صالحیان و مهین میلانی، تهران: انتشارات درسا.

    کاپلستون، فردریک. (1386). تاریخ فلسفه، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

    کلینی، محمد بن یعقوب (شیخ کلینی). (بی‌تا). اصول کافی، ترجمه جواد مصطفوی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اهل‌بیت (ع).

    مطهری، مرتضی. (1377). مجموعه آثار، تهران: انتشارات صدرا.

    معلوف، لویس.(1364). المنجد فی اللغه و الاعلام، تهران:  انتشارات اسماعیلیان.

     ملا صالح مازندرانی، محمد. (1384ق). شرح اصول کافی، تهران: مکتبه الاسلامیه.

    مولوی، جلال‌الدین محمد. (1370). مثنوی معنوی، به تصحیح رینولد الین نیکلسون، تهران: انتشارات بهزاد.