تبیین امکان یا عدم امکان توبه با التفات به رابطه باور با مَنِش و رفتار (با تأکید بر دیدگاه صدرالمتألهین شیرازی)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی تهران

2 دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

توجه به رابطة باور با مَنِش و رفتار می‌تواند امکان توبه را به شکل متفاوتی تبیین کند. پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این مسأله است که نگاه ملاصدرا به رابطة باور، مَنِش (ملکه) و رفتار (عمل) چه تأثیری بر تبیین وی از امکان توبه دارد؟ هدف تحقیق تبیین دیدگاه صدرا از امکان یا عدم امکان توبه است که با روش توصیفی- تحلیلی دنبال می‌گردد. به باور صدرا توبه متوقف بر شناخت معصیت و انزجار از آن است که منجر به ندامت از گذشته و سپس قصد (یا عمل) ترک معصیت می‌گردد. پس توبه دارای سه رکن معرفت، ندامت و قصد (یا عمل) است. مرتبه‌ای از علم سبب توبه می‌شود و اثر این بازگشت علمی هم در منش‌ها و رفتارها آشکار می‌گردد. توبه با حرکت جوهری اشتدادی رابطه می‌یابد. نفس طی توبه با همه‌ی هستی و قوای خود وارد هستی جدیدی می‌شود و به جوهری برتر و کامل‌تر به صورت پیوسته و متصل تحول می‌یابد. صدرا برای کسی که ملکات حیوانی در نفس او رسوخ یافته و ذات خبیثی دارد، معرفتی قایل نیست. زیرا ملکات و اعمال، مظهر و ثمره معرفت هستند و توبه به عنوان عمل، ثمرة معرفت است. بنابراین اگر نفس به مرتبه ملکه و رسوخ برسد، دیگر امکان توبه نخواهد بود. اما پیش از رسیدن به مرحلة عادت و ملکه، توبه ممکن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explaining the possibility or impossibility of repentance by paying attention to the relationship between belief and behavior (with emphasis on Sadr al-Mutalahin Shirazi's point of view)

نویسندگان [English]

  • seyede Zeynab Hosseini 1
  • Ebrahim noei 2
1 Doctoral student of Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran
2 Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University.Tehran, Iran
چکیده [English]

Paying attention to the relationship between belief and behavior can explain the possibility of repentance in a different way. The present study tries to answer this question, what effect does Mulla Sadra's view on the relationship between belief, behavior (queen) and behavior (action) have on his explanation of the possibility of repentance? The purpose of the research is to explain Sadra's view of the possibility or impossibility of repentance, which is followed by descriptive-analytical method. According to Sadra, repentance depends on recognizing the sin and disgust for it, which leads to regret from the past and then the intention (or action) of giving up the sin. So repentance has three pillars of knowledge, repentance and intention (or action). A degree of knowledge leads to repentance and the effect of this scientific return is also revealed in attitudes and behaviors. Repentance is related to the essential movement of striving. During repentance, the soul enters into a new existence with all its being and powers and transforms into a superior and more complete essence in a continuous and connected manner. Sadra does not give knowledge to someone whose soul is filled with animal kingdoms and has an evil nature. Because possessions and actions are the manifestation and fruit of knowledge, and repentance as action is the fruit of knowledge. Therefore, if the soul reaches the rank of queen and influence, it will no longer be possible to repent. But before reaching the stage of habit and queen, repentance is possible.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Repentance
  • essential movement
  • relationship between belief and behavior
  • Mulla Sadra
  • Malkat
احمدی، مریم. (1401)، «حقیقت توبه در نظام فکری صدرالمتألهین»، فصلنامه علمی تخصصی کلام پژوهی، دوره اول، شماره 1.
حمصی رازی، سدید الدین، (1412)، المنقذ من التقلید، قم، موسسة النشر الإسلامی.
خمینی، روح الله، (1386)، شرح چهل حدیث، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
سبزواری، هادی، (1372)، شرح الأسماء الحسنى‏، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366الف). تفسیر القرآن الکریم‏. قم: انتشارات بیدار.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1981). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366ب). شرح اصول کافی. تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1381). کسر أصنام الجاهلیة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1354). المبدأ والمعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران‏.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
صدوق، محمد بن علی، (1362)، الخصال، قم، جامعه مدرسین.
طباطبایی، محمدحسین، (1374)، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین، چاپ پنجم.
طباطبایی، محمدحسین، (1428)، نهایة الحکمة، قم: مرکز النشر الإسلامی لجامعة المدرسین.
طوسى، نصیر الدین، (1407)، تجرید الاعتقاد، قم: دفتر تبلیغات اسلامى‏.
عبودیت، عبدالرسول. (1391)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، تهران: انتشارات سمت.
 
غزالی، محمد بن محمد، (بی‌تا)، احیاء علوم الدین، بیروت: دار الکتاب العربی.
فیض کاشانی، ملامحسن، (1426)، الرجوع الی الله، قم: انتشارات ذوی القربی.
فیض کاشانی، ملامحسن، (1374)، زاد السالک، تهران: انتشارات پیام آزادی.
متقی هندی، علی بن حسام الدین، (1401)، کنز العمال، الطبعة الخامسة، موسسة الرسالة.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، (1403)، بحارالانوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1375). شرح جلد هشتم اسفار. نگارش: محمد سعیدی­مهر، قم: مؤسسه امام خمینی (ره).
مطهری، مرتضی. (1390). آزادی معنوی. تهران: نشر صدرا.
نظری، جواد. ملک زاده، هادی. (1397). «تحلیل فلسفی توبه در پرتو حرکت جوهری از منظر انسان‌شناسی صدرایی». فصلنامه علمی پژوهشی آیین حکمت. سال دهم. شماره 38.
نوری، حسین، (بی‌تا)، مستدرک الوسائل، قم، موسسة آل البیت لإحیاء التراث.