تبیین دیدگاه تربیت عرفانی ملاصدرا (مفهوم شناسی، اهداف و روش های تربیت عرفانی)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل بیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

هدف از این نوشتار تبیین و تحلیل تربیت عرفانی از منظر ملاصدرا در حوزه مفهوم، اهداف و روش‌های تربیتی به شیوه توصیفی- تحلیلی است. در منظومه فکری ملاصدرا تربیت عرفانی گستره مفهومی وسیعی را در‌‌برمی‌گیرد به گونه‌ای که همه مراتب تربیت نفس انسان اعم از تربیت حواس، خیال، عقل و طور ورای عقل همه را شامل شده، متربی سالک پس از کناره‌گیری از خلق و اجتماع و طی‌کردن یک سیر تربیتی تشکیکی دوباره به آغوش خلق باز می‌گردد و به هدایت ایشان می‌پردازد. این بازگشت به سوی خلق در واقع ادامه همان سیر صعودی سالک بوده و استکمالی وجودی برای او به شمار می آید. نتایج پژوهش پیش رو حاکی از آن است که ملاصدرا در تربیت عرفانی خود دو دسته اهداف غایی و واسطه ای را دنبال می‌کند. اهداف غایی در مرتبه نظر و عمل به ترتیب نیل به معرفت اکتناهی اجمالی ذات خداوند متعال و وصول به سفر چهارم از اسفار اربعه عرفانی است. از اهدافی همچون فنای فی الله، بقای بالله، مقام خلافت، مقام ولایت، وجود مبارک نبی اکرم(ص)، حقیقت محمدیه، انسان کامل، رسیدن به عقل مستفاد، درک حضوری حقایق هستی و معرفت نفس نیز می‌توان به عنوان اهداف واسطه‌ای در اندیشه عرفانی ملاصدرا یاد کرد. از بین روش‌های اتخاذ شده برای رسیدن به اهداف فوق نیز می‌توان به روش ایقاظ و تنبیه، روش عزلت و خلوت، روش محاسبه نفس، روش پرورش خیال، روش دیالکتیک و روش استاد مداری اشاره نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Explaining Mulla Sadra's view of mystical education (Conceptology, goals and methods of mystical education)

نویسندگان [English]

  • Hossein Soltani Esferizi 1
  • Mohammad Bidhendi 2
  • Mahdi Ganjvar 2
1 PhD student of Transcendental wisdom, University of Isfahan, Isfahan. Iran.
2 Associate Professor Department, of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Ahl-al-Bayt (Peace be upon them) studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده [English]

he goal here is to explain and analyze mystical upbringing from a perspective that has a concept, goals and educational guidelines that have a descriptive-analytical aspect. In an intellectual system, there is a cognitive, conceptual, and expansive upbringing in order to find a solution to the bottom line of all concerns. The levels of educating a human being’s soul are more general than educating the senses, imagination, reason, and development, and the opinion of the mind of all concerns. Comprehensive, well-educated and well-mannered, but with a different character, social and social structure, such a way of upbringing that is always questionable, with a bad character that does not change, and with guidance from Islam. This is not the case. This is the beginning of my creation in the reality of sustaining it, an ascending path that is moving forward with love and the completion of my existence before or after it. These results are similar to what happened in spiritual upbringing, with a number of goals and no means behind it. Objective goals in the order of consideration and action are the order of attaining infinite and universal knowledge of the essence of the transcendent God and arriving at the Book of Pharaohs from the four books of mysticism. My goals are to perish in God, to remain in God, to the position of caliphate, to the position of guardianship, to the blessed existence of the Prophet Akram (PBUH), to the truth of Muhammadiyah, to be a complete human being, established by a learned mind, to realize my presence, the realities of my present life, and to know the soul of another person with a title. Intermediary goals, such as the Irbalistic language, are not the source of the Kurds.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Objectives of spiritual upbringing
  • upbringing
  • Rosh Hai
  • spiritual upbringing
  • etc

مراجع

نهج البلاغه (1381)، ترجمه محمد دشتی، قم، انتشارات خوشرو.
اخگر، محمدعلی؛ طاهری، سید صدرالدین (1392)، محدودیت در شناخت مراتب بالا و پایین وجود از دیدگاه ملاصدرا، حکمت صدرایی.
امین‌الرعایا، مرآت؛ جوان آراسته، امیر؛ افراسیاب‌پور، علی اکبر؛ خسروی، حسین (1396). تربیت عرفانی از منظر علامه طباطبایی. مجله عرفان اسلامی. 15(59). صص85-100.
...................... (1394)، بررسی تربیت و تربیت عرفانی از منظر علامه طباطبایی و امام خمینی، فصلنامه پژوهش های برنامه ریزی آموزشی و درسی، 5(1)، صص15-1.
انصاری، خواجه عبدالله (1417)، منازل السائرین، مصحح علی شیروانی، تهران، دارالعلم.
بهشتی، سعید؛ ناظر حسین‌‌‌‌آبادی، مسلم (1391). تربیت عرفانی براساس حکمت سینوی. مجله حکمت سینوی. 69(16). صص91-107. 114-95.
جوادی آملی، عبدالله (1389). رحیق مختوم. چاپ چهارم قم: نشر اسراء.
..................................... (1390). عین نضاخ. تحریر تمهید القواعد. چاپ ششم. قم: نشر اسراء.
حسن زاده، داوود (1390). اسفار اربعه در عرفان اسلامی. مجله حکمت عرفانی. 1(2). 9-39.
حسینی طهرانی، سید محمد حسین (1419الف)، توحید علمی و عینی در مکاتیب حکمی و عرفانی، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی.
......................................................... (1419ب)، لب اللباب در سیر و سلوک، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی، چاپ نهم.
خادمی، عزت؛ گل‌آقایی، معصومه (1389). تربیت عرفانی از دیدگاه سهروردی. مجله تأملات فلسفی. 2(5). صص37-56.
خمینی، سید روح الله (1376). شرح چهل حدیث. چاپ سیزدهم. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دانش شهرکی، حبیب اله؛ ملکیان، سید علی (1401)، ارزیابی ادله عقلی و نقلی معرفت اکتناهی ذات خدا، معرفت کلامی، شماره 2.
زینلی، روح اله؛ خسرو پناه، عبدالحسین (1401)، گسترده شناخت خداوند از دیدگاه ملاصدرا، تحقیقات کلامی، شما 36.
سیدفاطمی، سیده زهره‌ (1397). بررسی مبانی و اصول تربیت عرفانی. رساله دکتری. به راهنمایی هادی وکیلی و رضا الهی منش. دانشگاه ادیان و مذاهب. دانشکده تصوف و عرفان اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین (1377)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری، تهران، انتشارات صدرا.
قیصری، محمد ابن داوود (1375). شرح فصوص الحکم. تهران: علمی و فرهنگی.
گریوانی، مسلم (1398)، ایضاح مفهومی دیدگاه امکان «معرفت اجمالی ذات حق در عرفان»، مجله ذهن.
مجلسی، محمد باقر (1403ق)، بحارالانوار، بیروت، دارالحیاء التراث العربی.
محبی، مصطفی؛ نتاج، محمد ابراهیم (1394). تأثیر خیال در مکاشفات صوری از دیدگاه صدرالمتألهین. مجله آیین حکمت. 9(32). صص87-115.
مصلح، جواد (1389)، ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه ملاصدرا، تهران، سروش.
مظلومی‌‌زاده، کمال (1396). بررسی مبانی هستی‌‌شناختی تربیت عرفانی براساس مکتب تربیتی نجف اشرف. اسلام و پژوهش‌‌های تربیتی. 9(1). صص19-36.
ملاصدرا، محمد ابن ابراهیم (1981م). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
.................................................... (بی تا). ایقاظ النائمین. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
................................................... (1354). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
..................................................... (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
....................................................(1366). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
.....................................................(1378). المظاهر الالهیه فی اسرارالعلوم الکمالیه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
.....................................................(1360الف). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. چاپ دوم. مرکز نشر دانشگاهی.
......................................................(1376). شرح اصول کافی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
.......................................................(1360ب). اسرار الآیات و انوار البینات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی. چاپ اول.
......................................................(1381). کسر اصنام الجاهلیه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
.....................................................(1302ق)، مجموعه رسائل تسعه، قم، مکتب المصطفوی.
ملایی ایولی، محمد؛ فهیم، علیرضا؛ فهیم، محسن (1395). اسفار اربعه در حکمت متعالیه، عرفان و قرآن. مجله الهیات قرآنی. 4(6). 89-109.
موسوی‌نسب، سید محمدرضا (1393). اهداف، اصول و روش‌‌های تربیت عرفانی. مجله اسلام و پژوهش‌‌های تربیتی. 6(2)، 19-36.
یزدان پناه، سید یدالله (1388). مبانی و اصول عرفان نظری. قم: موسسه امام خمینی.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 28 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری: 01 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 04 خرداد 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار