اصالت شبکه باورـ عاطفه بر پایه آرای ملاصدرا

زین العابدین, مسعود; صلواتی, عبدالله

doi:10.30473/pms.2025.73785.2126

اصالت شبکه باورـ عاطفه بر پایه آرای ملاصدرا

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

¹ دانش‌آموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه

² : استاد فلسفه دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران

10.30473/pms.2025.73785.2126

چکیده

باورها و عاطفه ها دو ساحت مهم شخصیت انسانی هستند. برخی همچون کلیفورد، قائل به اصالت باور و برخی همچون جیمز، قائل به اصالت عواطف هستند. ملاصدرا به این موضوع به صورت مستقیم نپرداخته است و هدف ما از این پژوهش، عرضه این پرسش به نظام فکری ملاصدرا و یافتن پاسخ حکمت متعالیه به آن است. ما در این پژوهش از روش تحلیلی استفاده کرده ایم و بنابر نگرش وجودی و نظریه النفس کل القوی، به این نتیجه رسیدیم شبکه باور-عاطفه اصالت دارد؛ نفس، هم مبدأ ادراک ها و هم محرکِ تحریک ها است و مدیریت شبکه باورها و شبکه عواطف را توامان بر عهده دارد. باورها، رابطه شبکه ای با یکدیگر دارند. عواطف نیز رابطه شبکه ای با یکدیگر دارند. باورها و عواطف نیز با یکدیگر رابطه شبکه ای دارند و در ظرف نفس بر یکدیگر تأثیر می گذارند. این تأثیرگذاری همچون ارتباط ظروف مرتبطه است و ترکیب شبکه باورها و عواطف، شاکله نفس انسانی را می سازند. لذا هیچ باور و عاطفه غیرمهمی وجود ندارد. نفس انسانی به مثابه رباطِ ساحت های نفسانی همه این ساحت ها را به هم مرتبط می کند. شبکه باورها و عواطف هر فرد، درجه نفس انسانی را می سازد و نفس مبتنی بر مرتبه وجودیِ خود، باورها و عواطف جدیدی را تولید می کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فلسفه ملاصدرا؛ شامل سؤالات، موضوعات و مباحث مطرح شده پیرامون فلسفه ملاصدرا.

عنوان مقاله [English]

The Originality of Belief-Affection Network Based on Mulla Sadra's Views

نویسندگان [English]

massoud zeinolabedin ¹
abdollah salavati ²

¹ PhD Graduate of Islamic Philosophy and Theology, Shahid Rajaee Teacher Training University of Tehran, Tehran, Iran.

² Professor of Islamic Philosophy and Theology, Shahid Rajaee Teacher Training University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Beliefs and affections are two important realm of human personality, and different opinions have been expressed about how these aspects affect each other. Some, like Clifford, believe that beliefs are more fundamental & originality, and some, like James, believe that affections are more fundamental & originality. Mulla Sadra did not address this issue directly, and our goal in this research is to present this question to Mulla Sadra's intellectual system and find the answer to it in transcendental wisdom. We have used an analytical method in this study. In Mulla Sadra's transcendental wisdom, the belief-emotion network is orginal. We concluded that the soul is both the source of perceptions and tendences, and it manages the network of beliefs and the network of affections. Beliefs have a network relationship with each other. Affections also have a network relationship with each other. Beliefs and affections also have a network relationship with each other and affect each other in the container of the soul. This influence is like the communicating vases that are connected to each other, and the combination of beliefs and affections forms the structure of the human soul. Therefore, there are no unimportant beliefs and affections. The network of beliefs and network of affections of each individual make up the level of the human soul, and the soul produces new beliefs and affections based on its existential level.

کلیدواژه‌ها [English]

Originality_of_Belief-Affection
Transcendental_Wisdom
Affection
Mulla_Sadra
Belief

مراجع

ابن‌سینا، حسین‌‌بن‌‌عبدالله (1379). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. مقدمه و تصحیح: محمدتقی دانش‌‌پژوه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.

ابن‌سینا، حسین‌‌بن‌‌عبدالله (1381). الاشارات و التنبیهات. تحقیق: زارعی، مجتبی. قم: بوستان کتاب.

ابن‌سینا، حسین‌‌بن‌‌عبدالله (1405ق). الشفاء (الطبیعیات). جلد 2، تحقیق: سعید زاید و تصحیح: مدکور ابراهیم بیومی، قم: نشر کتابخانه عمومی آیت الله مرعشی نجفی.

جوادپور، غلامحسین (1396). سرشت اخلاقی معرفت، قم: نشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با همکاری بنیاد پژوهش‌‌های اسلامی آستان قدس رضوی(ع)، چاپ اول.

جوادی‌‌آملی، عبدالله (1400). رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه). ج32، قم: مرکز نشر اسراء، چاپ اول.

جوادی‌‌آملی، عبدالله (1401). رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه). ج36، قم: مرکز نشر اسراء، چاپ اول.

ملاصدرا (1341). رساله عرشیه. مصحح و مترجم: غلامحسین آهنی، اصفهان: دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان.

ملاصدرا (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. مصحح: جلال‌‌الیدن آشتیانی، محشی: ملاهادی سبزواری، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

ملاصدرا (1363). مفاتیح الغیب. تهران: نشر موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. انجمن حکمت و فلسفه ایران.

ملاصدرا (1366). شرح اصول الکافی (الکلینی، محمد بن یعقوب). جلد 2، نشر وزارت فرهنگ و آموزش عالی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).

ملاصدرا (1380). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. جلد 7، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ اول.

ملاصدرا (1381). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. جلد 5، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ اول.

ملاصدرا (1381). کسر أصنام الجاهلیة. مصحح: محسن جهانگیری، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

ملاصدرا (1382). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. جلد 9، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ اول.

ملاصدرا (1383). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. جلد 3، تعلیقات حکیم سبزواری، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ اول.

ملاصدرا (1383). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. جلد 4، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ اول.

ملاصدرا (1398). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة، جلد 8، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ دوم.

ملکیان، مصطفی (1397). زمین از دریچه آسمان. تهران: انتشارات سروش مولانا، چاپ اول.

ملکیان، مصطفی (1400). عمر دوباره. تهران: نشر شور، چاپ سوم.

کتاب انگلیسی:

Clifford, William Kingdon. (1901). Lectures and Essays, vol 2, ed. Leslie Stephen and Frederick Pollock. New York: The Macmillan Company.

James, Wiliam. (1993). The Will to Belive, The Theory of Knowledge. Wadsworth Press.

مقالات:

اخوان، مهدی، و موسوی‌‌زاده، سیدامین (1394). «نقد و بررسی استدلال‌‌های ویلیام جیمز در جستار خواستِ باور». جستارهای فلسفه دین، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال چهارم، شماره اول (بهار و تابستان 1394)، صص14-1.

آذربایجانی، مسعود (1387). «بازخوانی نظریه ایمان به مثابه اراده معطوف به باور از ویلیام جیمز». پژوهش‌‌های فلسفی-کلامی دانشگاه قم، سال نهم، شماره چهارم (پیاپی 36)، صص 26-5.

پورحسن، قاسم، و پندجو، افسانه (1396). «اخلاق باور کلیفورد و دلیل‌‌گرایی افراطی حداکثری». پژوهش‌‌نامه متون و برنامه‌‌های علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 17، شماره 5 (آذر و دی 1396)، صص 73-51.

جوادپور، غلامحسین (1389ب). «پیش‌‌زمینه‌‌های معرفت‌‌شناختی اخلاق باور». فصلنامه آیین حکمت، سال دوم، شماره مسلسل6 (زمستان 1389)، صص 63-35.

جوادپور، غلامحسین، و قائمی‌‌نیا، علیرضا (1390). «تبیین و نقد اخلاق باور از منظر کلیفورد». پژوهش‌‌های اخلاق، سال دوم، شماره دوم (زمستان 1390)، صص22-4.

زین‌‌العابدین، مسعود، و صلواتی، عبدالله (1402الف). «تحلیل رابطه اراده با باور در اندیشه ویلیام جیمز». دوفصلنامه کاوش‌‌های فلسفه و دین، دوره 2، شماره 1 (شماره پیاپی 3)، شهریور 1402، صص 70-51.

زین‌‌العابدین، مسعود، و صلواتی، عبدالله (1402ب). «بررسی انتقادی رابطه باور و فعل در آرای کلیفورد». تاملات فلسفی. انتشار آنلاین: https://phm.znu.ac.ir/article_709030.html

شهاب، محمدهادی (1387). «کشش‌‌های عاطفی و عقلانیت ایمان و باور دینی از دیدگاه ویلیام جیمز». پژوهش‌‌های فلسفی-کلامی، سال دهم، شماره 2(پیاپی38)، صص58-41.

صفری آبکسری، مهرداد (1399). «بررسی دیدگاه ویلیام جیمز در اخلاق باور». فلسفه و کلام اسلامی، سال 53، شماره دوم، صص483-461.