تحلیل نقش نظریه مزاج در علم النفس صدرایی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه و جنسیت، پژوهشکده مطالعات زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

نظریه مزاج به عنوان یکی از مبانی طبیعیات و طب قدیم، کاربردهای قابل‌توجهی در مسائل علم‌النفس داشته است. مزاج عبارت است از کیفیت متوسطه و متشابه که از ترکیب عناصر اربعه حاصل می‌شود، این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، ابتدا به طرح مسئله و مفهوم‌شناسی مزاج پرداخته و سپس کاربردهای این نظریه را در علم‌النفس صدرایی در مسائلی همچون پیدایش نفس، تغایر نفس و مزاج، و تجرد نفس، ضرورت حس لامسه، جامع و حافظ مزاج جنین بررسی می‌کند. تحلیل و بررسی کاربردهای نظریه مزاج در مسائل مذکور مشخص می کند که این نظریه در علم‌النفس صدرایی دارای سه نقش مسئله‌سازی، توصیفی و اثباتی است. در نهایت، چالش‌های روش‌شناختی استفاده از این نظریه تجربی در مسائل فلسفی تحلیل قرار گرفته و چنین نتیجه شده که اگرچه کاربرد نظریه مزاج در برخی موارد مانند مسئله‌سازی و توصیف، موجه است، اما استفاده از آن در استدلال‌های اثباتی، به دلیل یقینی نبودن آن، با اشکال روش شناختی مواجهه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analysis of the role of temperament theory in Sadrā'ian Psychology

نویسنده [English]

  • Javad Parsaee
Assistant Professor, Department of Philosophy and Gender of Women and Family Studies Research Center, University of Religions and Denominations
چکیده [English]

As a cornerstone of ancient natural philosophy and medicine, the theory of temperament has significantly influenced issues within psychology.Temperament is a uniform and intermediate quality that results from the combination and blending of the four elements. Employing a descriptive-analytical method, this research first addresses the conceptual foundations of temperament. It then explores the applications of this theory within Sadra's psychology, specifically in matters such as the origination of the soul, the distinction between soul and temperament, the incorporeality of the soul, the necessity of the sense of touch, and constituting and maintaining the fetal temperament. The findings reveal that the theory of temperament in Sadra's psychology fulfills three primary roles: problem formulation, descriptive function, and probative function. Finally, the methodological challenges associated with utilizing this empirical theory in philosophical inquiries are analyzed. The conclusion reached is that while the application of the theory of temperament is justifiable in certain contexts, such as problem framing and descriptive accounts, its use in demonstrative arguments faces methodological difficulties due to the non-apodictic nature of its empirical premises.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Temperament
  • Sadrā'
  • ian Psychology
  • Genesis of the Soul
  • Immateriality of the Soul
  • Distinction between soul and temperament. Mulla Sadra

مراجع

ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. (1326). تسع رسائل فی الحکمة و الطبیعیات. قاهره: دارالعرب.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. (1371). المباحثات. قم: بیدار.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. (1379). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. (1404 ق). الشفاء -الطبیعیات. قم: مرعشی نجفی.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. (1417 ه.ق). النفس من کتاب الشفاء. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. (1418ق). الإلهیات من کتاب الشفاء. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1381)، الإشارات و التنبیهات، قم: موسسه ب‍وس‍ت‍ان‌ کت‍اب‌.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. (2005 م). القانون فی الطب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابن‌کمونه، سعد بن منصور. (1387). شرح التلویحات اللوحیة. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
ارزانی، میر محمد اکبر بن محمد. (1403ق). مفرح القلوب (شرح قانونچه). لاهور: مطبعة إسلامیة.
استر آبادی، عبد الوهاب بن علی. (1433ق). شرح الفصول النصیریة. کربلای معلی: العتبة الحسینیة المقدسة قسم الشؤون الفکریة و الثقافیة.
آهنچی، امید.، سعیدی مهر، محمد. (1390). بازخوانی مفهوم مزاج برپایة پزشکی مدرن. فلسفه علم، 2, 1-24.
تریفونوف، دمیتری نیکالایویچ. (1390). تاریخچه کشف عناصر شیمیایی (زرافشان، ع.، مترجم). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
جرجانی، اسماعیل‌بن‌حسین. (1391). ذخیره خوارزمشاهی. قم: موسسه احیاء طب طبیعی.
الرازی، فخرالدین. (1384). شرح الإشارات و التنبیهات (فخر رازی). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
الرازی، فخرالدین. (1411 ق). المباحث المشرقیة فی علم الالهیات و الطبیعیات. قم: انتشارات بیدار.
سبزواری، ملاهادی. (1369). شرح المنظومة. تهران: نشر ناب.
سجزی، مسعود بن محمد. (1387). حقائق أسرار الطب. قم: جلال الدین.
شهرزوری، شمس‌الدین. (1383). رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة. تهران: موسسه حکمت و فلسفه.
شیرازی، قطب‌الدین ، محمود بن‌ مسعود. (1369). درة التاج. تهران: حکمت.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1354). المبدا و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1363). مفاتیح الغیب. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1417 ه.ق). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1420ق). مجموعه رسائل فلسفی صدر المتألهین. تهران: حکمت.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1422ق). شرح الهدایه الاثیریه. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (با حاشیه علامه طباطبائی). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (بی تا). الحاشیة علی إلهیات الشفاء. قم: بیدار.
طباطبایى، محمدحسین. (1387ش). اصول فلسفه رئالیسم. قم: بوستان کتاب قم.
طوسی، نصیرالدین. (1367). اساس الاقتباس. تهران: دانشگاه تهران.
طوسی، نصیرالدین. (1375). شرح الإشارات و التنبیهات (مع المحاکمات). قم: نشر البلاغه.
عبادی، حنین بن اسحاق. (1978م). المسائل فی الطب للمتعلمین. قاهره: دار الجامعات المصریة.
عقیلی‌خراسانی، محمد حسین. (1385). خلاصة الحکمة. قم: اسماعیلیان.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1375). شرح جلد هشتم الاسفار الاربعة. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1384). شرح برهان شفا. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌(قدس سره).
مطهری، مرتضی. (1364). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (1377). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. قم: صدرا.
میرک بخاری، محمد بن مبارک شاه. (1353). حکمة العین و شرحه. مشهد مقدس: دانشگاه فردوسی مشهد.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 26 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 17 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 22 اردیبهشت 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار