خوانش ملاصدرا از تأثیر عشق مجازی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

مقالۀ حاضر به خوانش ملاصدرا از تأثیر عشق مجازی پرداخته و برای نگارش از روش کتابخانه‌ای استفاده نموده است. به باور ملاصدرا، وجود (هستی) اصیل و ماهیت (چیستی) اعتباری و آنچه واقعیت عالم را پر کرده، وجود است نه ماهیت. وی وجود را نه فقط برابر، بلکه عین هر گونه کمال، از جمله حیات، آگاهی و زیبایی می‌داند. ملاصدرا وجود را دارای شدت (کمال) و ضعف (نقص) و همۀ موجودات را آمیزه‌ای از کمال و نقص دانسته و بر این باور است که تنها خداوند است که وجودش کمال مطلق و عاری از هر گونه نقص است.  وی عشق به زیبایی را به عنوان یکی از مصادیق وجود، در کل جهان هستی ساری و جاری دانسته و آن را به عشق حقیقی و مجازی تقسیم کرده است و البته از ارتباط بین این دو نیز سخن می‌گوید. ملاصدرا عشق مجازی را به حیوانی و نفسانی تقسیم کرده و با تجویز و محترم شمردن عشق مجازی نفسانی، به عنوان مرحلۀ گذار به عشق حقیقی، این نوع عشق را به دلیل آثار گرانسنگ فردی و اجتماعی‌اش، در جهت تحول اخلاق فردی و اجتماعی، تا رساندن عاشق به مرحله عشق حقیقی، و نیز با عنایت به اینکه ورود به مرحله عشق حقیقی، برای همگان، لااقل به راحتی ممکن نیست، آن را ارزشمند دانسته و معطل نمی‌گذارد. از نگاه ملاصدرا، عشق مجازی فقط به عنوان یک پل برای رسیدن به عشق حقیقی عمل نمی‌کند، و همین نکته است که نگاه ملاصدرا در باب عشق مجازی را از دیگر اندیشمندان، به خصوص عرفا ممتاز می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Mulla Sadra’s Interpretation of the Impacts of Metaphorical Love

نویسنده [English]

  • ismail zarei hajiabadi
Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The present study examines Mullā Ṣadrā’s interpretation of the impact of metaphorical (majāzī) love, employing a library-based research methodology. In Mullā Ṣadrā’s view, existence (wujūd) is ontologically primary, whereas essence (māhiyyah) is merely conceptual; what constitutes the fabric of reality is existence, not essence. He maintains that existence is not only commensurate with, but identical to, every form of perfection, including life, consciousness, and beauty. For Mullā Ṣadrā, existence admits of gradation, encompassing both intensity (perfection) and deficiency, and all beings are composites of these two. Only God possesses an existence that is absolute perfection, entirely free from any imperfection. Mullā Ṣadrā regards the love of beauty—being one of the manifestations of existence—as permeating the entirety of the cosmos. He classifies love into true (ḥaqīqī) love and metaphorical (majāzī) love, and further elaborates on the relationship between them. He subdivides metaphorical love into animalistic and psychic (nafsānī) forms. By legitimizing and valuing psychic metaphorical love as a transitional stage toward true love, Mullā Ṣadrā considers this form of love significant due to its profound individual and social implications. Such love, in his account, contributes to the moral transformation of both the individual and society, guiding the lover toward the attainment of true love. Moreover, since access to true love is not easily attainable for everyone, he does not dismiss metaphorical love as trivial or dispensable. From Mullā Ṣadrā’s perspective, metaphorical love does not function merely as a bridge to true love; and it is precisely this point that distinguishes his conception of metaphorical love from that of other thinkers, particularly the mystics. From Mulla Sadra's perspective, one of the important results of virtual love is the inner transformation of the lover and the production of human qualities such as tenderness of heart, intelligence of mind, etc., which will certainly have positive external effects, especially in the important matter of education. Of course, the effects of virtual love from Mulla Sadra's perspective are not limited to these cases, but in his belief, virtual love is the generator of art, literature, and culture, and is one of the fundamental foundations of the education system in human societies. Mulla Sadra's view of virtual love, apart from its beautiful approach of praising love and the person in love, seems to have an unpleasant approach that is usually less paid attention to due to its monopoly on true love and then on virtual, sensual love, and that is the denigration of virtual, physical love, which is usually interpreted as animal love in a derogatory manner, and its adherents have considered it to be at the level of animals and beyond the human level, especially since this type of love finds meaning in relationships between men and women, it is accompanied by the denigration of women and their degradation to the level of animals by some, including Mulla Sadra, Hajj Mulla Hadi Sabzevari, Ghazali, and others

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gnostic
  • Impacts of Metaphorical love
  • Love
  • Metaphorical love
  • Mulla Sadra
قرآن کریم
آشتیانی، جلال الدین. (1378). منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، چاپ دوم. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
آشتیانی، جلال الدین. (1380).شرح حال و آراء فلسفی ملاصدرا،  چاپ چهارم. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن الجوزی، ابوالفرج. (بی‌تا).  تلبیس ابلیس، ترجمۀ علیرضا ذکاوتی قراگزلو. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ابن سینا. (1403ق). الاشارات و التنبیهات، شرح نصیرالدین طوسی شرح شرح قطب الدین رازی، الطبع الثانی. دفتر نشر الکتاب.
ابن سینا. (1377). الهیات نجات، ترجمه و پژوهش سید یحیی یثربی. تهران: انتشارات فکر روز.
ابن سینا. (1389). القانون فی الطب. چاپ هشتم، ترجمۀ عبدالله شرفکندی. تهران: سروش.
افلاطون. (1380). دوره آثار، ترجمۀ محمد حسن لطفی و رضا کاویانی. تهران: شرکت انتشارات خوارزمی.
اقبال لاهوری، محمد. (2537ش). سیر فلسفه در ایران، ترجمۀ ا.ح.آریان پور. تهران: موسسۀ انتشارات امیر کبیر.
اکبری، رضا. (بی‌تا). ارتباط وجود شناسی در فلسفۀ ملاصدرا.  فصلنامۀ علمی پژوهشی دانشگاه قم، 7 (1).
الباقلانی، الامام قاضی ابوبکر محمد بن الطیب. (1957). کتاب التمهید عنی، بتصحیحه و نشره الاب رتشرد یوسف مکارتی الیسوعی. بیروت: نشر الشرقیه.
البخاری. محمد اسماعیل.(1990)، کتاب الادب، باب رحمه الواد و تقبیل ومعانقته، جلد 8. مصر: قاهره، نشر صحیح البخار.
الحاکم النیشابوری، محمدبن عبدلله. (2014). المستدرک علی الصحیحین. لبنان: بیروت، نشر دارالتاصیل.
الدیلمی، ابوالحسن علی بن محمد. (بی‌تا). عطف الالف المالوف علی اللام المعطوف، تحقیق حسن محمود عبداللطیف الشافعی و جوزیف نورمنت بل. القاهره: الناشر دارالکتاب المصری و بیروت:  دارالکتاب اللبنانی.
الزحیلی، وهبه. (1991م). التفسیر المنیر. دمشق: دارالفکر للمعاصر.
الزمخشری الخوارزمی، ابی‌القاسم جارالله محمود بن عمر. (2005م). تفسیر الکشاف. بیروت: دارالمعرفه.
الصفا، الخوان. (2017م). رسائل اخوان الصفا و خلّان الوفا، الجزء الثالث، مراجعة خیرالدین الزرکلی. الناشر موسسة هنداوی سی آی سی.
بقلی شیرازی، شیخ روزبهان. (1366). عبهر العاشقین، تصحیح هنری کربن و محمد معین. تهران: انتشارات منوچهری.
پناهی سمنانی، احمد. (1376). خواجه نصیرالدین طوسی. تهران: نشر ندا.
پورجوادی، نصرالله. (1381). پژوهش‌هایی در باره محمد غزالی و فخر رازی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. 
حسن‌زادۀ آملی، حسن. (1376.) الالهیات من کتاب الشفاء. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی قم.
خلیفه، عبدالحکیم. (2536ش). عرفان مولوی. ترجمۀ احمد محمد و احمد میر علایی. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1374).  پله پله تا ملاقات خدا، چاپ هشتم. تهران: ناشر علمی ایران
ستاری، جلال. (1374). عشق صوفیانه. تهران: نشر مرکز.
سروش، عبدالکریم. (1372). فربه‌تر از ایدئولوژی. تهران: موسسۀ فرهنگی صراط.
سعدی شیرازی. (1402). کلیات سعدی، تصحیح محمدعلی فروغی. تهران: انتشارات دوستان.
سهروردی، شیخ شهاب. (1374). صفیر سیمرغ. تهران: انتشارات مولی. 
شمیسا، سیروس. (1381). شاهد بازی در ادبیات فارسی. تهران: انتشارات فردوس.
شیخ صدوق. (1378). عیون اخبار الرضا (ع)، ترجمۀ علی اکبر غفاری و حمید رضا مستفید. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
ضیایی، سید عبدالحمید. (1379). لیلی‌های لیبرال. تهران: ققنوس 1397.
عطار نیشابوری. (1384). اسرارنامه، تصحیح سید صادق گوهرین. تهران: انتشارات زوار.
غزالی، ابو حامد. (1317). نصیحة الملوک، تصحیح و حاشیۀ جلال الدین همایی. تهران: کتابخانه تهران.
غزالی، ابو حامد. (1382 ق). المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، صححه و علق علیه علی لکبر الغفاری. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
غزالی، ابو حامد. (1348) سوانح، تصحیح هلموت ریتر با تصحیحات جدید و مقدمه و توضیحات نصرالله پورجوادی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
غزالی، ابو حامد. (1371). کتاب الاربعین، ترجمۀ برهان الدین حمدی. تهران: انتشارات اطلاعات
غزالی، ابو حامد. (1372). کیمیای سعادت، تصحیح احمد آرام، تهران: انتشارات گنجینه.
غزالی، ابوحامد. (1386). احیاء علوم الدین، ترجمۀ موید الدین محمد خوارزمی به کوشش حسین خدیو جم. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
فکری، حمزه. (1392). عشق مجازی در آینه شریعت حکمت و معرفت. مشهد مقدس: موسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.
کاشانی، عبدالرزاق. (1388).  شرح سوانح العشاق احمد غزالی، تحقیق احمد مجاهد. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
محمدی ری شهری، محمد. (1416ق). میزان الحکمه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
مطهری، مرتضی. (1394). مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا. 
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی. (1379). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: المطبعة العلمیه.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی. (1383). شرح اصول کافی، تصحیح محمد خواجوی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی. (1383). اسفار اربعه، جلد دوم، ترجمه محمد خواجوی. تهران:  انتشارات مولی
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی. (1385). اسرار الآیات، تصحیح محمد موسوی. تهران:  انتشارات حکمت.
مولوی، جلال الدین. (1363). مثنوی معنوی، به تصحیح رینولد.ا.نیکلسون به اهتمام دکتر نصرالله پورجوادی. تهران: موسسۀ انتشارات امیرکبیر.
میرداماد. (1367). کتاب القبسات.  به اهتمام مهدی محقق. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
نراقی، آرش. (1390). دربارۀ عشق. تهران: نشر نی 1390.
هجویری، علی بن عثمان. (1386). کشف المحجوب. تهران: دنیای کتاب.