ملاصدرا و مسئلة مقامات انسان کامل در قوس نزول

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

10.30473/pms.2026.79119.2226

چکیده

هر چند که ملاصدرا به طور عمده تفکیک مشخصی بین مقامات انسان کامل از حیث قوس نزول و قوس صعود ارائه نکرده است اما مقالة پیش‌رو که با هدف ارائه تقریر و تبیین جدید از نظریة ملاصدرا در خصوص مقامات انسان کامل در قوس نزول تنظیم شده است، در تلاش است تا منحصراً دیدگاه وی را در قوس نزول که جنبة هستی‌شناختی دارد، کشف کند. یافته‌های این نوشتار که به روش تحلیل محتوا و توصیفی تدوین یافته، حکایت از این دارد که وی انسان کامل را در قوس نزول، تکویناً منشأ انس دو ساحت «حقّی» هستی و «خَلقی» آن و نیز رأس استجلاء الهی دانسته، بر این باور است که تکون کائنات بلکه تنوع آن‌ها مدیون انسان کامل است. ملاصدرا مدعی است خداوند، انسان کامل یا همان نور محمدیه را به طور تکوینی «نخستین تعیّن امکانی» و «صورت اتم و اکمل اسم «الله»»، «علت غائی آفرینش» و «رأس تجلّی و استجلاء کونی»، «جوهر الجواهر الکائنات»، «برزخ بین الحضرتین» (یعنی جمع بین حضرات باطن با حضرت ظاهر) ... قرار داده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Mulla Sadra and the Issue of the Stations of the Perfect Human in the Arc of Descent

نویسنده [English]

  • ali karimiyan seyghalani
Associate Professor, Department of Islamic Studies, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده [English]

Although Mulla Sadra did not offer a clear-cut distinction between the stations of the Perfect Human regarding the arc of descent and the arc of ascent, the present article—aimed at providing a fresh exposition and explanation of his theory concerning the Perfect Human's stations in the arc of descent—seeks to specifically uncover his perspective on the arc of descent, which possesses an ontological dimension. The findings of this study—conducted using descriptive and content analysis methods—indicate that the author regards the Perfect Human, within the arc of descent, as the existential source of the affinity between the "Divine" and "Created" realms of existence, as well as the pinnacle of Divine Self-Manifestation; he holds the view that the formation—and indeed the diversity—of the cosmos owes its existence to the Perfect Human. Mulla Sadra maintains that God has ontologically constituted the Perfect Human—or the Muhammadan Light—as the "first contingent determination," the "most comprehensive and perfect form of the Name 'Allah'," the "final cause of creation," the "apex of cosmic manifestation and self-disclosure," the "substance of the substances of all beings," and the "isthmus between the two Presences" (that is, the synthesis of the Realm of the Hidden and the Realm of the Manifest)...

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mulla Sadra
  • the Perfect Human
  • the Descent
  • Theophany
  • the Muhammadan Light
۱. قرآن کریم (۱۳۶۹). ترجمه جلال‌الدین فارسی. تهران: انتشارات انجام کتاب.
۲. آشتیانی، جلال‌الدین (۱۳۸۱). *شرح زاد المسافر*. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
۳. ابن‌عربی، محمد بن علی (بی‌تا). *فتوحات مکیه*. بیروت: دار صادر.
۴. ابن‌ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین (۱۴۰۵). *عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة*، تحقیق و تصحیح مجتبی عراقی. قم: انتشارات دار سید الشهداء.
۵. احمدی، مریم؛ کاوندی، سحر؛ و جاهد، محسن (۱۴۰۰). «عدم عمومیتِ نیل به مقام انسان کامل از دیدگاه ملاصدرا: دلایل و پیامدها». *خردنامه صدرا*، ۱۰۶، ۱۰۵–۱۲۰.
۶. صانع‌پور، مریم (۱۳۹۲). «سیر معرفت‌شناختی انسان کامل در دو قوس نزول و صعود از دیدگاه صدرالمتألهین شیرازی». *حکمت معاصر* (نشریه علمی-پژوهشی)، ۴(۱)، ۸۷–۱۱۶.
۷. کرمی، طوبی (۱۳۸۶). «عالم کبیر و عالم صغیر در اندیشه ملاصدرا و پیشینه تاریخی آن». *خردنامه صدرا*، ۴۸، ۲۲–۳۲.
۸. کریمیان، علی (۱۴۰۳). «ملاصدرا و مسئله مقامات انسانی در قوس نزول». *فلسفه* (فصلنامه علمی-پژوهشی)، دوره ۲۲، شماره ۲ (شماره پیاپی ۴۳)، صص. ۱۹۱–۲۱۱.
۹.    لاهیجی، محمدجعفر بن محمدصادق. (۱۳۸۶). قم: بوستان کتاب.
۱۰.    ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۳ الف). *مفاتیح‌الغیب*. مقدمه و تصحیح انتقادی از محمد خواجوی. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی.
۱۱.    ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۰۲). *مجموعه رسائل (۹ رساله)*. قم: کتاب‌فروشی مصطفوی.
۱۲.    ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۵۴). *المبدأ و المعاد*. تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
۱۳.    ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۰ الف). *اسرار الآیات و انوار البینات*. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
۱۴.    ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۰ ب). *شواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة*. تصحیح و تعلیق سید جلال‌الدین آشتیانی. مشهد: مرکز نشر دانشگاهی.
۱۵.    ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۳ ب). *کتاب المشاعر* (ترجمه: عمادالدوله امام‌قلی بن محمدعلی). تهران: طهوری.
۱۶.    ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۶). *تفسیر القرآن الکریم*. پژوهش محمد خواجوی. قم: بیدار.
۱۷.    ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۱). *کسر أصنام الجاهلیة*. پژوهش و تصحیح محسن جهانگیری. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
۱۸. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۷ الف). *المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة*. مقدمه، تصحیح و شرح از سید محمد خامنه‌ای. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
۱۹. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۷ ب). *سه رساله فلسفی*. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
۲۰. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۴۲۰). *مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین*. تهران: حکمت.
۲۱. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۴۲۲). *شرح الهدایة الأثیریة*. تصحیح محمد مصطفی فولادکار. بیروت: معهد التاریخ العربی.
۲۲. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۹۸۱). *الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة*. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
۲۳. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (بی‌تا). *إیقاظ النائمین*. ویرایش و تصحیح محسن مؤیدی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
۲۴. میردامادی، سید مجید. (۱۴۰۰). «رابطه ولایت الهی و ضرورت وجود انسان کامل در حکمت متعالیه». *دوفصلنامه علمی-پژوهشی پژوهش‌نامه کلام*، ۸(۱۵)، صص ۲۲۷–۲۵۰.
۲۵. یزدان‌پناه، یدالله. (۱۴۰۰). *مبانی و اصول عرفان نظری*. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 29 مهر 1405
  • تاریخ دریافت: 01 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری: 01 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش: 29 مهر 1405