بررسی و تحلیل قیومیت خداوند متعال از منظر ملاصدرا و روایات معصومین(علیهم‌السلام)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه رازی، کرمانشاه

چکیده

یکی از پرسش‌هایی که در سال‌های اخیر میان اندیشمندان اسلامی مطرح شده، این است که تا چه حد فلسفه اسلامی با آیات و روایات سازگاری دارد. در این نوشتار، به بررسی قیومت خداوند و تبیین آن از منظر روایات و فلسفه صدرایی، پرداخته می‌شود و تلاش خواهد شد تا این موضوع بدون پیش‌داوری قضاوت شود. برای این منظور، با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی و پژوهش کتابخانه‌ای، ابتدا به استخراج و تبیین ویژگی‌های قیوم بودن خداوند از منظر حکمت صدرایی پرداخته می‌شود. سپس، روایات مرتبط با ویژگی‌ قیومیت خداوند مورد بررسی قرار می‌گیرد. تحلیل این ویژگی از منظر صدرا نشان می‌دهد که موجود قیوم، قائم به ذات و بی‌نیاز از غیر است؛ هرگز مسبوق به عدم نیست و همواره وجود داشته و خواهد داشت و فراتر از زمان و مکان بوده، واحد است و شریکی ندارد و همه مخلوقات به او متکی هستند و اراده و قدرت او بر همه عالم حکمفرماست. بررسی روایات نیز حاکی از آن است که موجود قیوم ویژگی‌های مذکور در حکمت صدرایی، را داراست. این بررسی‌ها نشان می‌دهد که اندیشه‌های فلسفی و آیات و روایات اسلامی در مورد قیومیت الهی نه تنها با یکدیگر سازگارند، بلکه می‌توانند از یکدیگر حمایت کنند. به عبارت دیگر، ویژگی‌های قیوم بودن خداوند در حکمت صدرا به خوبی با معنای عمیق و غنی آیات قرآن و روایات اهل بیت (ع) مطابقت دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Examination and Analysis of God’s Providence (Qayyūmiyyat) from the Perspective of Mulla Sadra and the Traditions of the Infallibles (ʿAlayhim al-Salām)

نویسنده [English]

  • Muhammad Farzi Pourian
Assistant Professor of Islamic Studies, Razi University, Kermanshah
چکیده [English]

One of the questions that has been raised among Islamic thinkers in recent years is the extent to which Islamic philosophy is compatible with the verses and traditions. In this paper, the providence (qayyūmiyyah) of God and its explication from the perspective of the narrations and Ṣadrā’s philosophy are examined, and an attempt will be made to judge this issue without prejudice. For this purpose, using an analytical-descriptive method and library research, the features of God’s being qayyūm are first extracted and explained from the perspective of Ṣadrā’s wisdom. Then, the narrations related to the attribute of God’s qayyūmiyyah are examined. Analysis of this attribute from Ṣadrā’s viewpoint shows that a qayyūm being is self-subsistent and independent of others; it is never preceded by nonexistence and has always existed and will always exist; it is beyond time and place, is one and has no partner, all creatures depend on it, and its will and power prevail over the entire world. Examination of the narrations likewise indicates that the qayyūm being possesses the features mentioned in Ṣadrā’s philosophy. These investigations show that philosophical thought and the Qur’anic verses and narrations of Islam regarding divine qayyūmiyyah are not only compatible with one another but can also support each other. In other words, the characteristics of God’s qayyūmiyyah in Ṣadrā’s wisdom correspond well with the deep and rich meanings of the Qur’anic verses and the narrations of the Ahl al-Bayt (peace be upon them).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Verses and traditions
  • God'
  • s everlasting subsistence
  • Mulla Sadra'
  • s wisdom
  • the Everlasting One (Qayyum)
  • the One who rises/establishes (Qaim)

مراجع

ابن بابویه، محمد بن على. (1378 ق). عیون أخبار الرضا(ع). تهران: نشر جهان‏‏.
ابن بابویه، محمد بن على. (‏1398ق). التوحید. قم: جامعه مدرسین‏‏.
ابن طاووس، على بن موسى. (1409ق). إقبال الأعمال. تهران: دار الکتب الإسلامیه‏.
ابن طاووس، على بن موسى. (1415ق/ 1995م). الدروع الواقیة. بیروت: مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏.
ازهرى، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
خزاز رازى، على بن محمد. (1401ق). کفایة الأثر فی النصّ على الأئمة الإثنی عشر. قم: بیدار.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
شریف الرضی، محمد بن حسین. (1414ق). نهج البلاغة (للصبحی صالح). قم: هجرت‏.
صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1368ش). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم.‏‏ (1383ش). شرح أصول الکافی. محقق: خواجوى محمد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم. (1360ش). اسرار الآیات، تحقیق: خواجوى. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم. (1363ش) مفاتیح الغیب. وزارت فرهنگ و آموزش عالى، تهران: انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم. (1366ش). تفسیر القرآن الکریم (صدرا). قم: بیدار.
طبرسى، احمد بن على. (1403ق). الإحتجاج على أهل اللجاج. مشهد: نشر مرتضى‏.
على بن الحسین، امام چهارم. (1376ش). الصحیفة السجادیة. قم: دفتر نشر الهادى‏.
مازندرانى، محمد صالح بن احمد. ‏(1382ق). شرح الکافی. تهران: المکتبة الإسلامیة.
مجلسی، محمد باقر. (1403ق). بحارالانوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مجلسى، محمد باقر. (1404 ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مجلسى، محمدتقى. (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور.
 
منابع عربی
ابن بابویه، محمد بن علی. (1378هـ). عیون أخبار الرضا (ع). طهران: نیشار جهان.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1398هـ). التوحید قم: جماعة المعلمین.
ابن طاووس، علی بن موسى. (1409 هـ). إقبال الأعمال. طهران: المکتبة الإسلامیة.
ابن طاووس، علی بن موسى. (1415هـ/1995م). الدروع الواقیة. بیروت: مؤسسة آل البیت علیهم السلام.
أزهری، محمد بن أحمد. (1421هـ). تهذیب اللغه، بیروت: دار حیاة التراث العربی.
خزاز الرازی، علی بن محمد. (١٤٠١ هـ) کفایة الأثر فی النصّ على الأئمة الإثنی عشر. قم: استیقظ.
راغب الأصفهانی، حسین بن محمد. (1412هـ). مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
شریف الرازی، محمد بن حسین. (1414هـ). نهج البلاغة (للصبحی صالح). قم: الهجرة.
صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1368ش). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
صدر الدین الشیرازی، محمد بن إبراهیم. (1383). شرح أصول الکافی. الباحث: خواجوی محمد. طهران: معهد الدراسات والبحوث الثقافیة.
صدرالدین الشیرازى، محمد بن ابراهیم. (1360ش). اسرار الآیات، تحقیق: الباحث: خواجوى. طهران: الجمعیة الإسلامیة للحکمة والفلسفة الإسلامیة.
صدرالدین الشیرازى، محمد بن ابراهیم. (1363ش) مفاتیح الغیب. وزارة الثقافة والتعلیم العالی، طهران: الجمعیة الإسلامیة للحکمة والفلسفة فی إیران، معهد الدراسات والبحوث الثقافیة.
صدرالدین الشیرازى، محمد بن ابراهیم. (1366ش). تفسیر القرآن الکریم (صدرا). قم: استیقظ.
الطبرسی، أحمد بن علی. (1403 هـ). الاحتجاج ضد أهل الجاج. مشهد: دار مرتضى للنشر.
على بن الحسین، امام چهارم. (1376ش). الصحیفة السجادیة. قم: دار الهادی للنشر ‏.
المازندرانى، محمد صالح بن احمد. ‏(1382ق). شرح الکافی. طهران: المکتبة الإسلامیة.
المجلسی، محمد باقر. (1403هـ). بحار الأنوار بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
المجلسی، محمد باقر. (1404 هـ). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. طهران: دار الکتب الإسلامیة.
المجلسی، محمد تقی. (1406هـ). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: معهد کوشانبور الثقافی الاسلامی.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 15 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 22 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 05 مرداد 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار